Drugi svjetski rat počeo prije 84 godine
Prvog septembra 1939. prije 84 godine, napadom nacističke Njemačke na Poljsku, počeo je Drugi svjetski rat.
Rat koji je tada započela nacistička ratna mašinerija bio je najveći i najrazorniji ratni sukob koji svjetska istorija poznaje.
Njemačka je prethodno, 23. avgusta, posle višemesečnih pregovora, potpisala sporazum sa Sovjetskim Savezom, poznat kao Pakt Ribentrop Molotov, po ministrima spoljnih poslova dvije zemlje, čija tajna konvencija je predviđala, osim podjele Poljske, zaposjedanje i drugih teritorija od pribaltičkih zemalja na sjeveru, do Besarabije, tada rumunjske teritorije, na Crnom moru.
Dva dana potom, 3. septembra, Velika Britanija i Francuska su objavile rat Njemačkoj. Zapadni saveznici su prethodno garantovali da neće prepustiti Poljsku, poučeni iskustvima s dotadašnjim agresivnim potezima Berlina.
Minhenski sporazum krajem septembra 1939, kada je prepuštena Čehoslovačka, bio je posljednji pokušaj Londona i Pariza da se izbjegne rat sa Njemačkom.
SAD su 5. septembra 1939 proglasile neutralnost u ratu koji je započeo.
Formalno, službeni Vašington se držao neutralno do japanskog napada na Perl Harbur, na Havajima, decembra 1941, kada se i SAD direktno uključuju u rat protov Japana i Njemačke.
Dotadašnja zvanična neutralnost u stvarnosti je zapravo već bila narušena odlukom da se pomažu ratni napori Britanije.
Rat je od evropskog postao svjetski, pošto je Kanada 10. septembra 1939. godine objavila rat nacističkoj Nemačkoj.
Najveći rat u istoriji okončan je šest godina potom slomom Njemačke, Italije, Japana i njihovih saveznika.
Učestvovala je ukupno 61 država, a poginulo je oko 50 miliona i ranjeno više od 35 miliona ljudi.
Samo u Evropi materijalna šteta procenjena je tada na oko 277,7 milijardi dolara prema cenama iz 1938, a u Jugoslaviji na 46,9 milijardi dolara, prenosi Tanjug.
Napadom na Vesterplate, kod Gdanjska, odnosno na njemačkom Danciga, u međuratnom periodu grada države, 1. septembra u 4.45 sati ujutro, koji je izvela nemačka krstarica „Šlezvig Holštajn”, započela su ratna dejstva.
Paralelno, njemačko ratno vazduhoplovstvo „Lutfafe” započelo je bombardovanje varošice Veilun, onovremene granične zone.
Njemačka je bezuslovnu kapitulaciju nakon gotovo šestogodišnjeg rata potpisala 9. maja 1945., čime su okončana ratna dejstva u Evropi.
Rat sa Japanom, na Pacifiku, se nastavio još mjesecima, do konačne kapitulacije Japana 2. septembra 1945. godine.
Predaja Japana ubrzana je atomskim napadima SAD na Hirošimu i Nagasaki 6., odnosno 8. avgusta 1945., čime je Japan doveden u bezizlazan položaj.
Na teritoriji Jugoslavije rat je zapravo trajao nešto duže, pošto je konačni otpor obustavljen tek 15. maja.
Drugi svjetski rat izazvan je nastojanjem Njemačke, Italije i Japana da izvrše novu podelu svijeta.
Njemačka je, prije svega, bila opredjeljena za širenje na istoku, osvajanje Sovjetskog Saveza, ali i uopšte na prostoru Evrope.
Ideja preraspodele kolonija, koja se povremeno pominjala, za Njemačku je bila tek sekundarna namjera.
Italija je bila opsjednuta planovima o preraspodjeli kolonija u Africi i ovladavanju Mediteranom.
Japan je, međutim, deklarativnim oslobađanjem azijskih naroda od evropskog kolonijalizma planirao da uspostavi mrežu satelitskih, zavisnih, država u Aziji i na Pacifiku, kako je dijelom činio i u međuratnom periodu.
Drugi svjetski rat donio je neizmjerna stradanja, razaranja, kao i zločine ogromnih razmjera, poput masovnih likvidacija civila, najviše Jevreja, do 6 miliona, Rusa, Srba, Poljaka, azijskih naroda, Kineza, takođe.
U prvoj fazi rata Njemačka je okupirala niz evropskih zemalja, osim Poljske, Dansku, Norvešku, Belgiju, Holandiju, Luksemburg, Francusku, sredinom 1940. godine.
U proljeće, aprila 1941., okupirana je Kraljevina Jugoslavija i odmah potom Grčka.
U toj fazi u direktnom ratnom sukobu sa Njemačkom nalazila se samo Britanija.
Prelomni momenat u Evropi bio je napad Njemačke na Sovjetski Savez 22. juna 1941., što je zapravo i bio glavni cilj Njemačke.
Poslije početnih uspeha, prvih mjeseci, kada je munjevito ovladano širokim prostranstvima evropskog dijela Sovjetskog Saveza, uz brojne zarobljenike, metodom munjevitog rata, odnosno klinova kojima su zaokruživane velike zone, preokret se dogodio na samom kraju 1941. godine pod Moskvom.
Sovjetske jedinice su tada uspele da zaustave dalje napredovanje, kako se prethodno činilo nezadržive njemačke ratne mašinerije, i započelo je izvjesno odstupanje Nijemaca.
Pravi prelom bio je, međutim, poraz Nijemaca kod Staljingrada početkom februara 1943., kao i potonji poraz kod Kurska, jula/avgusta 1943., kada su u tenkovskim borbama enormnih razmera Nijemci zaustavljeni.
Usledilo je potom postupno povlačenje Njemačke, pod borbom, okončano maja 1945. potpunim porazom, odnosno padom Berlina.
Zapadni saveznici su otvaranjem drugog fronta, prvo u Italiji 1943, a potom i u Normandiji, odnosno Francuskoj, izvršili presudan pritisak.
Njemačka je prije iskrcavanja na Siciliji već poražena u Africi, gdje su njemačke trupe pokušavale da pomognu Italijanima, u početku sa izvjesnim uspjehom, ali su ih Britanci zaustavili kod El Alamejna u Egiptu, septembra/oktobra 1942. godine.
Amerikanci su potom ovladali tadašnjim francuskim posjedima u Magrebu.
Japanu je uspjelo da ovlada ogromnim prostranstvima, od priobalja Kine, sve do Burme, uključujući tada francusku Indokinu.
Zaposjeli su takođe Maleziju, Filipine, gotovo cjelokupnu Indoneziju, tada holandsku, kao i ogroman dio Pacifika.
Potpuni poraz Japan je doživeo nakon što su SAD upotrebile atomsko oružje u Hirošimi i Nagasakiju.
Japan je kapitulaciju potpisao 2. septembra 1945. godine, čime je Drugi svjetski rat okončan.
