Naučnici upozorili na “sat sudnjeg dana”: Slika je prilično mračna
Foto: Screenshot Youtube
Naučnici iz organizacije Bilten atomskih naučnika postavili su svoj “sat sudnjeg dana”, namijenjen ilustrovanju egzistencijalnih rizika za svijet, na 90 sekundi do ponoći, kao i lani kad je prvi put bio najbliže ponoći otkako je predstavljen 1947. godine.
Rizik isti kao i lani, ali to nije pokazatelj da je svijet stabilan
Naučnici su naveli ruske akcije i prijetnje u vezi s nuklearnim oružjem usljed invazije na Ukrajinu, rat u Gazi s nuklearnim naoružanjem Izraela te pogoršanje klimatskih promjena kao najvažnije faktore koji podižu nivo rizika za globalnu katastrofu. Naveli su i moguću opasnost od korištenja i zloupotrebe vještačke inteligencije, prenosi Index.
“Žarišta sukoba širom svijeta nose prijetnju nuklearne eskalacije, klimatske promjene već uzrokuju smrt i razaranje, a disruptivne tehnologije poput vještačke inteligencije i bioloških istraživanja napreduju brže nego zaštitne mjere protiv njihove zloupotrebe”, rekla je Rachel Bronson, predsjednica i glavna izvršna direktorica Biltena. Dodala je da zadržavanje sata na istom nivou u odnosu na prethodnu godinu “nije pokazatelj da je svijet stabilan”.
Rizici: Ukrajina, Bliski istok, klimatske promjene, vještačka inteligencija…
Ruska invazija velikih razmjera na Ukrajinu, koja traje već gotovo dvije godine, eskalirala je napetosti sa Zapadom do najopasnijih nivoa od Hladnog rata.
“Trajni kraj ruskog rata u Ukrajini čini se dalekim, a korištenje ruskog nuklearnog oružja u tom sukobu ostaje ozbiljna mogućnost. Prošle godine Rusija je poslala brojne zabrinjavajuće nuklearne signale”, rekla je Bronson.
Navela je i odluku ruskog predsjednika Vladimira Putina iz februara 2023. o suspendovanju ruskog učestvovanju u novom START ugovoru sa Sjedinjenim Državama, koji je ograničio strateške nuklearne arsenale dvije zemlje.
Sjedinjene Države i Rusija zajedno drže gotovo 90% svjetskih nuklearnih bojevih glava, dovoljno da višestruko unište planetu.
Bronson je citirala i Putinovu najavu iz marta 2023. o ruskom raspoređivanju taktičkog nuklearnog oružja u Bjelorusiji i usvajanje zakona u ruskom parlamentu iz oktobra iste godine o povlačenju iz globalnog sporazuma o zabrani testiranja nuklearnog oružja.
Ruski analitičar Sergej Karaganov prošle je godine takođe govorio o potrebi nuklearnih udara u Evropi kako bi se zastrašili i “otrijeznili” neprijatelji Moskve.
“Slika je prilično mračna”
Kontrola nuklearnog naoružanja trenutno ne postoji, a tri najveće sile utrkuju se u nuklearnom naoružavanju, rekao je Alexander Glaser sa Univerziteta Princeton, član odbora stručnjaka za nuklearnu tehnologiju i nauku o klimi.
“Slika je prilično mračna s nuklearne strane ove godine”, dodao je.
S druge strane, Izrael je u ratu s Hamasom u Gazi otkako je palestinska islamistička grupa pokrenula napade u južnom Izraelu u oktobru 2023.
“Izrael je takođe nuklearna država, a posebno zabrinjava to što bi sukob mogao eskalirati u širi regionalni rat i potencijalno uvući nuklearne sile u sukob”, rekla je Bronson.
Klimatske promjene važan faktor i rizik za katastrofu
“Svijet je ušao u neistraženo područje, 2023. godina bila je najtoplija u istoriji, a globalne emisije stakleničkih gasova nastavile su rasti”, kaže Bronson.
“I globalna temperatura i temperatura površine mora u sjevernom Atlantiku oborile su rekorde, a morski led na Antarktiku bilježi najniže nivoe otkako postoje satelitski podaci”, tvrdi.
Bronson je dodala da iako je 2023. bila rekordna godina za čistu energiju s 1,7 biliona dolara novih ulaganja, investicije u fosilna goriva ukupno su iznosile gotovo bilion dolara. Bronson je trenutne napore za smanjenje emisija stakleničkih gasova ocijenila “nedovoljnim za izbjegavanje opasnih ljudskih i privrednih uticaja klimatskih promjena, koje nerazmjerno utiču na najsiromašnije ljude na svijetu”.
Šta je sat sudnjeg dana?
Sat sudnjeg dana, hipotetski sat koji mjeri koliko nas dijeli od apokalipse, osmislili su naučnici. Predstavlja procjenu vodećih naučnika i stručnjaka za bezbjednost o opasnostima za ljudsku egzistenciju. Odluku o vremenu koje pokazuje sat sudnjeg dana donosi tim naučnika, među kojima je i 13 dobitnika Nobelove nagrade.
Sat je 1947. bio postavljen na sedam minuta do ponoći, a dosad najkritičnije godine, kada je otkucavao dva minuta do ponoći, bile su 2018. i 2019. zbog neuspjeha u borbi protiv klimatskih promjena i nuklearne trke, te 1953. zbog američkih i ruskih nuklearnih eksperimenata. Najsigurnija godina bila je nakon kraja Hladnog rata 1991, kada je pokazivao 17 minuta do ponoći.
Bilten atomskih naučnika osnovali su 1945. Albert Ajnštajn, Robert Openhajmer i drugi naučnici koji su radili na projektu Menhetn, kojim je proizvedeno prvo nuklearno oružje.
Oznake: sat sudnjeg dana
