Umjetnost pobjede
Foto: RTRS
Piše: Slavko Mitrović
Gregori Kopli, jedan od najreferentnijih geostrateških analitičara, kako ga naziva beogradski “Danas”, 2006. godine objavio je knjigu “Umjetnost pobjede” kao sažetak mnogo obimnije studije rađene za zapadne obavještajne službe i političke lidere. Kraj 20. vijeka za zapadne zemlje je bio kraj hladnog rata i proglašenje pobjede nad zemljama istočnog komunističkog bloka. Opijenost se preplitala sa bahatošću i uvjerenjem da je to “kraj istorije” i pobjeda “zapadnih vrijednosti” – sistema liberalnog kapitalizma koji će trajati do vječnosti.
Srušen je Berlinski zid, raspao se i SSSR i Varšavski pakt kao vojni blok nastao kao protivteža NATO-u. Takva pobjeda, koja se desila bez rata, nije bila dovoljna da se ugasi i NATO, već je trebalo preduzeti akciju za njegov opstanak. Ako nije moglo protiv Rusije, onda mogu poslužiti i Srbi kao “mali Rusi”. NATO bombardovanje Republike Srpske 1995. i Srbije 1999. godine bilo je trening uživo za top-ganove i manifestacija divljaštva i zapadnih vrijednosti.
(Ne)opredijeljenost za mir
Praznici u Republici Srpskoj i FBiH jasno govore – ko je ko i šta je šta. Srbi i Republika Srpska kao država srpskog naroda i svih koji u njoj žive praznikom je odredila 9. januar 1992. godine kao dan nastanka Republike Srpske u skladu sa plebiscitom srpskog naroda održanim 9. i 10. novembra 1991. godine, imajući u vidu pravo naroda na samoopredjeljenje po Povelji Ujedinjenih nacija i u skladu sa tada važećim Ustavom SFRJ kojim je određeno pravo da “NARODI Jugoslavije (napomena: a ne i republike u njenom sastavu), polazeći od prava svakog naroda na samoopredjeljenje, uključujući i pravo na otcjepljenje”. Drugi značajan praznik za srpski narod i Republiku Srpsku je 21. novembar kao Dan uspostavljanja Opšteg okvirnog sporazuma za mir u BiH. Tog datuma 1995. godine u Dejtonu je parafiran mirovni sporazum i prestao je rat. Još jedan praznik je važan za Srbe i Republiku Srpsku – 9. maj 1945. kao Dan pobjede nad fašizmom koji neki nazivaju Dan Evrope. U Federaciji, tačnije kod Bošnjaka, kao praznik se ne prihvata ni 21. novembar kao dan parafiranja, a ni 14. decembar 1995. kao dan potpisivanja mirovnog sporazuma u Parizu. Nepoznato je zašto im nije praznik ni 9. maj kao dan pobjede nad fašizmom. Valjda oni znaju. Ali im je zato praznik 1. mart kao “dan nezavisnosti BiH” kojim obilježavaju neustavni referendum 29. februara i 1. marta 1992. godine, kada su samo muslimani i Hrvati izašli na glasanje, a Srbi nisu. Referendum je održan, na Baščaršiji je kriminalac Ismet Delalić Ćelo ubio srpskog svata Nikolu Gardovića i ranio pravoslavnog sveštenika. Delalić je odmah nakon početka ratnih sukoba u Sarajevu postao komandant Devete muslimanske brdske brigade Armije BiH, a od Alije Izetbegovića je “za zasluge” na poklon dobio pištolj sa posvetom. Sve to je potvrda izjave Alije Izetbegovića da će žrtvovati mir za nezavisnost BiH. Alijino žrtvovanje mira odnijelo je više od sto hiljada žrtava, izazvalo ogromna razaranja i nepremostive podjele unutar BiH i tri naroda u njoj. Poznata je i izjava Fahrudina Radončića, vlasnika “Dnevnog avaza”: “U javnosti je postojala verzija da Delalić traži milion maraka od Stranke demokratske akcije (SDA) zato što je po njenom nalogu ubio srpskog svata i tako je počeo rat u BiH”. Ove činjenice o izazivanju rata ne treba prestati ponavljati. Da se zna ko je htio rat i činio da do njega dođe.
Anti-Dejton kao poraz pobjede
Dejtonski sporazum kao sveobuhvatni mirovni ugovor trebalo je da bude pobjeda za sve. Za zavađena tri naroda i njihove vojske, za SAD koje su nakon brojnih mirovnih inicijativa uspjele da nakon tronedjeljnih pregovora u Dejtonu privole tri ratujuće strane na parafiranje 21. novembra 1995. godine, a potom 14. decembra iste godine u Parizu i potpisivanje Opšteg okvirnog sporazuma za mir u Bosni i Hercegovini. Nije to bio tek puki sporazum o završetku rata, već je sa svojih 11 aneksa kao sprovedbenih akata odredio nastanak i mogući opstanak poslijeratne BiH. To je bila prilika za narode u BiH i njihove političke predstavnike da iskoriste pobjedu mira i sprovedu rješenja koja su prihvatili u Dejtonu. Ali…
Mimo Dejtonskog sporazuma i mimo Povelje UN i međunarodnog prava, instaliran je takozvani Savjet za implementaciju mira – (PIK) koga su samoizabrale samoodabrane zemlje, pretežno zapadne. Taj PIK je godinama samovoljno držao BiH pod okupacijom i svojevrsnim terorom koristeći svakog visokog predstavnika kao instrument i oružje za kreiranje i održavanje trajne nestabilnosti u BiH. Primjer udruženog zločinačkog poduhvata protiv mira i stabilnosti BiH su i takozvana bonska ovlašćenja visokog predstavnika poznata kao “pozdravljanje namjere”. Podvala, glupost, prevara – teško je naći riječi za ono što godinama traje pred licem svjetske javnosti. U tome im je svesrdno pomagao i Ustavni sud BiH odlučujući sa pet glasova troje stranih i dvoje bošnjačkih sudija, preglasavanjem srpskih, a ponekad i hrvatskih sudija, jer drukčije nije moglo zbog očiglednog nedostatka ustavnog osnova. Obrazloženja takvih neustavnih odluka u kojima je umjesto ustavnog osnova Ustavni sud BiH navodio: “na osnovu iskazane ustavne potrebe” ili “može se očekivati”. To su i prilozi za biografiju tih sudija kao “istaknutih pravnika visokih moralnih kvaliteta”, kako stoji kao uslov za njihov izbor. Sve to će se proučavati na katedrama za humor i tragikomediju. A sve ono što je bez ustavnog osnova preneseno na nivo BiH, a da prethodno niti naknadno nije ugrađeno u Ustav BiH, samo je privremeno. Istovremeno, te nadležnosti su i neustavne imajući u vidu jasnu imperativnu odredbu člana 3.3.a) Ustava BiH koja određuje da “sve državne funkcije i ovlašćenja koja u ovom Ustavu nisu IZRIČITO dodijeljena institucijama BiH, pripadaju entitetima”.
Prava strana istorije
Srbi su na pravoj strani istorije kao što su uvijek i bili i zato su 9. januara 1992. godine, prije početka rata u BiH, a na osnovu samoopredjeljenja naroda po Povelji Ujedinjenih nacija, formirali svoju državu – Republiku Srpsku čija je 33. godišnjica svečano proslavljena i ove godine. To je bilo u skladu sa Aneksom 4. koji je dejtonski Ustav BiH i koji je odredio da “svi zakoni i propisi koji budu na snazi na teritoriji Bosne i Hercegovine kada Ustav stupi na snagu (14.12.1995) ostaju na snazi u mjeri u kojoj se ne kose sa Ustavom”. Tako je na snazi ostao i Zakon o slavama i svetkovinama koji je 17. decembra 1992. godine donijela Narodna skupština Republike Srpske i kojim je 9. januar određen kao Dan Republike koji je obilježavan od 1993. godine, zavisno od uslova koji su bili za vrijeme rata. Nakon rata to su bile svečane akademije, dodjela odlikovanja i podsjećanje na bitke i stradanja naroda u Odbrambeno-otadžbinskom ratu. Dolazili su gosti iz cijele BiH, ali i regiona, strane diplomate, prijatelji i državnici. Ništa nije bilo sporno ni za Bošnjake, Hrvate, Federaciju BiH, strane ambasadore. To govori izjava Željka Komšića, tada predsjedavajućeg Predsjedništva BiH, koji je 9. januara 2010. rekao: “Republika Srpska ustavni je dio Bosne i Hercegovine i Dan Republike Srpske legitimni je praznik. BiH je država uređena Dejtonskim mirovnim sporazumom. Moja obaveza kao člana Predsjedništva BiH je da je poštujem takvu. Poštujem i Republiku Srpsku i njen dan”. Potom je naredne godine, 9. januara 2011, Bakir Izetbegović kao član Predsjedništva BiH rekao da smatra da “obilježavanje 9. januara, Dana Republike Srpske, nije uvredljivo za Bošnjake”. A onda, 2013. godine taj isti Bakir Izetbegović podnosi apelaciju Ustavnom sudu BiH kojom osporava 9. januar kao Dan Republike Srpske, a Ustavni sud BiH preglasavanjem ukida odredbe zakona o 9. januaru kao Danu Republike. Vjerovatno je takozvano tužilaštvo BiH odavno formiralo predmet protiv Komšića i Izetbegovića koji su svojim neprotivljenjem proslavi 9. januara kao Dana Republike, ohrabrivali Srbe da to nastave. Nije još došlo do “suda BiH”, jer nemaju vremena zbog suđenja Dodiku po zakonu zakonodavca poznatog kao kš, kš, kš. Ali zato već imaju predmet protiv proslave 9. januara 2025. godine.
Kopli kao prorok
Prije skoro dvadeset godina, 2006. godine, Gregori Kopli je napisao: “Strateška stvarnost mijenja se s promjenom globalnog konteksta. A mi sada dolazimo na sabirnu tačku raznih tokova duboke promjene. Na korak smo od globalnog pomaka čovječanstva. Svijet je podijeljen u samo dva tabora: jedan koji vjeruje da moramo preuzeti odgovornost za definisanje svoje budućnosti i drugi koji se grčevito drži nade da će se neko drugi ili nešto drugo pobrinuti za našu sigurnost i dobrobit”. Tačno.
Sada, u svjetlu izbora Donalda Trampa za američkog predsjednika, Kopli govori: “Na spoljnopolitičkom planu doći će do jačanja nacionalno-patriotskih snaga u Evropi i ozbiljnih razgovora o raspadu Evropske unije, odnosno njene postepene dezintegracije. To možda neće biti tako očigledno u vidu nekog formalnog povlačenja zemalja članica EU, koliko u njihovom otporu da se povinuju zahtjevima Brisela. Početak ovog trenda biće očigledan već tokom prvih sto dana Trampove administracije”.
U intervjuu “Politici” od 12. januara 2025. godine bilo je i pitanje: “Da li bi predsjednik Tramp mogao da prihvati program većeg razumijevanja prema Republici Srpskoj, uzimajući u obzir pritisak i agresivnost Sarajeva?” Kopli je odgovorio: “Možda bi mogli da se pitamo koliki bi mogao da bude pritisak Sarajeva u svjetlu pojačane pozicije i regionalne važnosti Srbije i gubitak efektivne EU u svjetlu nacionalno-patriotskih evropskih zemalja. Jasno je da je Bosna i Hercegovina neuspjela država bez Republike Srpske. U suštini čak je i Dejtonski sporazum imao cilj da razbije regionalno jedinstvo srpskog pravoslavnog naroda. Međutim, i Dejtonski sporazum pruža Republici Srpskoj neku širinu i zaštitu, što bi moralo biti potvrđeno prije svakog razmatranja nezavisnosti Republike Srpske ili ujedinjenja sa Srbijom”. A u jednom ranijem intervjuu iz marta 2023. godine, na pitanje: “Međunarodna zajednica krivi Republiku Srpsku što BiH nije kohezivna država i želi da je stavi pod kontrolu Sarajeva. Republika Srpska to odbacuje, što stvara konstantnu tenziju. Koju poziciju bi Republika Srpska mogla da zauzme u zaštiti svojih interesa?”, Kopli odgovara: “Bosna i Hercegovina nikada nije bila kohezivna država. Nju su stvorile SAD da bi primorale muslimane, Hrvate i Srbe da žive u jednoj državi. Hrvati su uglavnom napustili BiH, tako da govorimo o disfunkcionalnom muslimanskom entitetu. Tu ne postoji demokratska ili funkcionalna logika, ali Sarajevo igra na kartu da ima prijatelje u Vašingtonu, a Srbi ih nemaju. Nakon propasti Jugoslavije i jednostrano nametnutog Dejtonskog sporazuma 1995. godine, čime je stvorena današnja vještačka situacija, ključevi dijelova srpske populacije i teritorija stavljeni su u okvir stranog entiteta – Bosne i Hercegovine. BiH je 15. decembra 2022. postala kandidat za pristup u EU uprkos činjenici da se njena populacija smanjila za jednu četvrtinu tokom protekle decenije. Bez Republike Srpske, jedine održive komponente Bosne i Hercegovine koja je disfunkcionalna država, ona kao takva ni na koji način ne bi mogla da da značajniji doprinos EU. U međuvremenu, imate scenario da su se mnogi ključni funkcioneri u administraciji Bila Klintona (1993 – 2001) vratili na uticajne pozicije u administraciji Baraka Obame (2009 – 2017) i sada opet u Bajdenovoj administraciji. Njihova namjera je da kažnjavaju Srbe beskrajno”. Sankcije, sankcije, bjesomučno do zadnjeg dana prije Trampovog stupanja na dužnost.
U predgovoru srpskom izdanju, 2008. godine, Kopli je napisao: “Umjetnost pobjede predstavlja ono što treba da uradimo mi, pojedinci koji funkcionišu kao međusobno povezani dijelovi većih društava, kako bismo obezbijedili opstanak svojih kolektivnih dostignuća iz pokoljenja u pokoljenje. Pobjeda ne uskraćuje kratkoročan uspjeh, štaviše, ona ga iziskuje”.
Slažemo se.
Oznake: Slavko Mitrović
CIK podsjetio na pravila: Ko ne može na kandidatske liste za izbore 2026. godine?
