Naučnici otkrili: U Marsu se kriju ostaci burne prošlosti
Foto: NASA
Unutrašnjost Marsa je grudasta, poput kolačića s komadićima čokolade, a ti komadići su zapravo geološki fosili iz vremena formiranja planeta.
Nova analiza akustičnih valova koji putuju kroz unutrašnjost Crvene planete otkrila je da se veliki komadi drevne, rane Marsove kore nalaze zarobljeni u njegovom plaštu, piše ScienceAlert.
Ovi ostaci svjedoče o nasilnoj istoriji koja je iznenađujuće slična onoj Zemljinoj, uključujući i divovski sudar s masivnim objektom dok je planeta još bila mlada i u procesu formiranja.
Seizmički odjeci prošlosti
Mars nas dugo fascinira jer je istovremeno i sličan i različit od našeg svijeta. Njegova kora je, za razliku od Zemljinih tektonskih ploča, jedan jedinstveni komad, a planeti nedostaje i globalno magnetsko polje.
Posljednjih godina, zahvaljujući NASA-inom landeru InSight, napokon smo dobili odgovore. Od 2018. do 2022. godine, ovaj instrument je bilježio seizmičke aktivnosti, takozvane “marsotrese”. Naučnici koriste ta podrhtavanja kao neku vrstu akustičnog rendgena kako bi zavirili duboko ispod površine.
Poput potresa na Zemlji, i marsotresi se šire iz svoje tačke nastanka i odbijaju unutar planete. Način na koji ti valovi putuju kroz različite materijale omogućuje naučnicima stvaranje detaljnih mapa unutrašnjosti. Upravo su ti podaci omogućili izradu prve detaljne karte unutrašnjosti Marsa.
Geološki fosili u Marsovom plaštu
Tim naučnika, predvođen Constantinosom Charalambousom s Imperial Collegea u Londonu, analizirao je podatke iz osam zabilježenih događaja kako bi rekonstruisao sastav Marsovog plašta – sloja između kore i jezgre. Otkrili su divovske fragmente materijala, neke dužine i do četiri kilometra, okružene manjim komadima. Riječ je o ostacima sačuvanim još od formiranja planete prije 4,5 milijardi godina.
U to vrijeme je Sunčev sistem bio haotično mjesto, a unutrašnje planete, uključujući Zemlju, bile su pod stalnim bombardovanjem. Vjeruje se da je upravo jedan takav sudar sa Zemljom stvorio Mjesec. Istraživači smatraju da je slično bombardovanje poremetilo koru Marsa koja se tek formirala.
“Ovi kolosalni udari oslobodili su dovoljno energije da otope velike dijelove mlade planete u vellike magmatske okeane”, kaže Charalambous. “Kako su se ti magmatski okeani hladili i kristalisali, ostavili su za sobom kompozicijski različite komade materijala – i vjerujemo da su to upravo oni koje sada detektujemo duboko unutar Marsa.”
Vremenska kapsula Sunčevog sistema
Nakon udara, Marsova kora ponovno se formirala i zatvorila, čuvajući te drevne komade unutar plašta. Na Zemlji bi takvi ostaci odavno nestali jer su naša kora i plašt u stalnom pokretu zbog tektonskih procesa koji ih neprestano recikliraju. Mars je, s druge strane, planet s jednom korom, pa je njegova unutrašnja evolucija bila znatno sporija, čime je sačuvan materijal poput vremenske kapsule iz ranog Sunčevog sistema.
“Većina ovog haosa vjerovatno se odvijala u prvih 100 miliona godina Marsa”, ističe Charalambous.
“Činjenica da još uvijek možemo detektovati njegove tragove nakon četiri i po milijarde godina pokazuje koliko se sporo Marsova unutrašnjost miješala od tada”, naveo je on.
Ovo otkriće daje nam neprocjenjiv uvid u različite načine na koje se stjenovite planete mogu razvijati. Budući da je Zemlja jedina planeta u Sunčevom sistemu s tektonskim pločama, proučavanje Marsa može nam pomoći razumjeti i što se događa unutar Merkura i Venere.
“Dok rani geološki zapisi Zemlje ostaju nedostižni, identifikacija očuvane drevne heterogenosti plašta na Marsu nudi neviđen uvid u geološku istoriju i termohemijsku evoluciju terestričke planete pod nepokretnim poklopcem, prevladavajućim tektonskim režimom u našem Sunčevom sistemu”, pišu istraživači u svom radu, a prenosi Index.hr.
