Dejan Spasojević, v.d. direktora Arheološkog muzeja „Rimski municipium“ u Skelanima: Skelani su bili važan rudarski, trgovački i putni centar
U Muzeju Semberije nedavno je otvorena izložba mozaika iz rimske vile Municipiuma Malvesiatiuma u Skelanima, dijela jednog od najznačajnijih arheoloških lokaliteta u dolini Drine. Ovaj jedinstveni prikaz rimskog nasljeđa, koji publici donosi rekonstrukcije mozaika, fragmente fresaka, artefakte i rezultate dugogodišnjih istraživanja, privukao je pažnju stručnjaka i ljubitelja istorije. O izložbi, budućim planovima i značaju rimskog kompleksa u Skelanima za portal Banjaluka.net govorio je Dejan Spasojević, vršilac dužnosti direktora Arheološkog muzeja „Rimski municipium“ u Skelanima.
Koji su najznačajniji eksponati predstavljeni na izložbi mozaika iz rimske vile Municipiuma Malvesiatiuma i kakav uvid oni pružaju u život i umjetnost tog vremena?
Spasojević: Na pokretnoj izložbi predstavljen je kratak istorijat istraživanja na lokalitetu „Zadružni dom“, a zatim dominantno motivi vile Urbana, trodimenzionalna rekonstrukcija njenog izgleda, rekonstrukcija mozaika sa predstavom Gorgone Meduze, tragovi freskoslikarstva, kao i fragment mermerne skulpture Lede i Labuda pronađen 1999. godine.
Na jednom od panoa prikazana je fotografija arheologa mr Mirka Babića tokom arheoloških istraživanja sprovedenih 2008. godine. On je govorio na otvaranju pomenute izložbe, a to je ujedno bio njegov posljednji radni dan pred odlazak u penziju.
Arheološka istraživanja na lokalitetu „Zadružni dom“ donijela su mnogo novih saznanja o zlatnom dobu Skelana, o njenim bogatim stanovnicima, vještim majstorima i arhitektama. Skelani su bili važan rudarski, trgovački i putni centar. Kako je slabila snaga carstva, tako je opadala i važnost Municipiuma Malvesiatiuma. Vila u Skelanima napuštena je u 4. vijeku, a zatim i stradala u požaru.
Planirate da ovu izložbu organizujete i u drugim gradovima Republike Srpske. Gdje bi bilo sljedeće odredište i kakvi su planovi za dalje?
Spasojević: Da, planiramo da održimo izložbu u nekoliko gradova Republike Srpske, ali i u nekim drugim gradovima regiona. Nedavno smo imali izložbe u Danilovgradu i Šapcu. Što se tiče narednih događaja, planirane su izložba u Brčkom početkom decembra i izložba u Bratuncu početkom februara 2026. godine.
U cilju promocije ustanove uskoro ćemo uraditi i jedan kraći promotivni video snimak, a planiramo i nekoliko novih izložbi u Republici Srpskoj i regionu.
Muzej u Skelanima čuva bogato kulturno-istorijsko nasljeđe. Šta nam govori građa koju čuvate o životu tokom vijekova na ovim prostorima?
Spasojević: Kompleks u Skelanima, zbog svog značaja, proglašen je kulturnim dobrom od izuzetnog značaja. Artefakti koje čuvamo svjedoče o bogatom kulturno-istorijskom nasljeđu ovog kraja i o Municipiumu Malvesiatiumu u Skelanima, gdje je nekada živjelo oko 40.000 stanovnika, među kojima su bili rudari, carinici, čuvari imperijalnog puta i drugi.
Na lokalitetu „Brankova njiva“ 2008. godine pronađeno je tridesetak novčića iz perioda od 1. do 3. vijeka nove ere, posvećenih tadašnjim rimskim vladarima. Sve to jasno govori o civilizacijskim tekovinama tog vremena.
Koliko je lokalna zajednica uključena u očuvanje i promociju kulturnog nasljeđa Skelana?
Spasojević: Ulogu v.d. direktora obavljam nešto više od godinu dana i mogu da potvrdim da postoji razumijevanje i podrška lokalne zajednice našem radu. Nadam se da će saradnja biti još uspješnija i bolja. Ovim putem zahvaljujem lokalnoj upravi, kao i Ministarstvu prosvjete i kulture na podršci našem radu.
Da li postoje planovi da se lokalitet u Skelanima dodatno uredi i učini dostupnijim turistima?
Spasojević: Postoji više potencijalnih planova za rad na nekoliko lokaliteta, među kojima su najvažniji „Zadružni dom“, „Baba Ankino dvorište“ i „Brankova njiva“. Za sve su potrebni vrijeme i materijalni uslovi. Od aktuelnih planova mogu da istaknem težnju za izgradnjom vizitorskog centra na lokalitetu „Zadružni dom“, odnosno adaptacijom postojećeg objekta. Realizacija ovog projekta doprinijela bi privlačenju većeg broja turista i omogućila pregled postavke na jednom mjestu, jer bi centar uključivao suvenirnicu i dio eksponata iz stalne postavke u Crvici.
Ono što bi moglo dodatno privući pažnju javnosti i turista jeste iskopavanje spomenika kasnoantičke nekropole i otkrivanje i konzervacija ostataka crkava (bazilika) na lokalitetu „Baba Ankino dvorište“. Na tom mjestu bilo bi svrishodno izgraditi svojevrstan lapidarijum, ali je prethodno potrebno riješiti imovinsko-pravne odnose i obezbijediti sredstva za ta značajna ulaganja.
To su neki od planova za rad u budućnosti, a dinamika realizacije zavisi od više faktora i od podrške koju budemo imali. Samo zajednički, u saradnji sa relevantnim institucijama, možemo ostvarivati značajnije rezultate i nove velike projekte.
Da li planirate digitalizaciju zbirke i mogućnost virtuelnih obilazaka izložbi?
Spasojević: Da, bilo bi veoma korisno da, u skladu s materijalnim mogućnostima, realizujemo digitalizaciju zbirke i omogućimo virtuelne obilaske izložbi, odnosno online prezentaciju postavke. Težićemo ka tome i nastojaćemo da pratimo savremene trendove komunikacije i promocije. Potrebna je veća prisutnost u javnosti – kroz društvene mreže, izložbe, štampu brošura i letaka, kao i druge vidove prezentacije naše postavke.
Marina Majkić Miletić
Oznake: Dejan Spasojević
“Savremena Demetra” u podzemlju sevdaha: Predstava “Sofka” na banjalučkom “Teatar festu”
Banski dvor u junu: Više od 30 kulturnih događaja, počinje koncertna sezona u Art dvorištu
