AI psihoza – povremeni incident ili sljedeća globalna epidemija?

Sa snažnijom integracijom AI u društvo, povlače se paralele sa uticajima društvenih mreža na mentalno zdravlje. Ključna pouka je – vještačka inteligencija je alat, a ne prijatelj ili božanstvo.

AI psihoza je skup simptoma koji se mogu razviti nakon duže komunikacije sa AI chatbotovima. Među njima su različite vrste zabluda i izmijenjena mentalna stanja korisnika, od iracionalnih strahova do opsesivnih misli, nastalih kao posljedica intenzivne interakcije sa AI sistemima.

Časopis Psychology Today prepoznaje tri oblika AI psihoze. Prvi je razvijanje uvjerenja korisnika da mu je dodijeljena misija spasitelja, mesije, i to nakon što su, kroz razgovore sa AI, otkrili „skrivene istine“ koje mogu da spasu zajednicu, ponekad i globalnu. Alan Bruks, 47-godišnji Kanađanin, tokom 21 dana i 300 sati razgovora sa ChatGPT-jem, počeo je vjerovati da njegove ideje mogu revolucionarno izmijeniti zakone kvantne fizike – i samo je jedan od primjera koje navodi New York Times.

Sljedeća promjena ponašanja i mišljenja je uvjerenje da je AI neka vrsta božanstva, a da chatbot posjeduje vanzemaljsko znanje. CNN je nedavno objavio priču o čovjeku koji je ChatGPT počeo doživljavati kao svog „božanskog mentora“, uz čiju pomoć će prevazići probleme u privatnim odnosima, a to ga je dovelo do socijalne izolacije i ozbiljnih bračnih, ali i psiholoških problema. Tu su i romantične zablude i pretjerano emocionalno vezivanje za AI chatbotove, zasnovane na opsesivnim uvjerenjima da je vještačka inteligencija razvila iskrena ljubavna osjećanja prema korisniku, što izaziva emocionalnu zavisnost.

Konačno, uvjerenja da vještačka inteligencija špijunira korisnika ili da ga spoljašnji entiteti (vezani za poslovno okruženje, politiku i sl.) prate putem chatbota, te razvijanje nekog oblika paranoje i osjećaja proganjanja – takođe su dio ovog fenomena. Navedeni oblici ponašanja manifestuju se bez halucinacija ili haotičnog, nekoherentnog razmišljanja tipičnog za hronične psihotične poremećaje, što psihozu vještačke inteligencije izdvaja kao jedinstven fenomen, pišu naučni izvori. Posljedice u stvarnom životu su, međutim, realne i ozbiljne – dokumentovani su slučajevi gubitka posla, hospitalizacija i prisilne institucionalizacije, pa čak i pokušaja samoubistava.

Imerzivna priroda interakcija između ljudi i različitih alata zasnovanih na AI – vođena sposobnošću vještačke inteligencije da imitira razgovore slične ljudskim – stvara osjećaj intimnosti i bezrezervne validacije naših stavova, što može pojačati postojeće zablude, posebno kod ranjivih pojedinaca. Studija koju je sproveo univerzitet Stanford otkrila je da modeli poput ChatGPT-a često pružaju „opasne ili neprikladne“ odgovore korisnicima koji imaju suicidalne ideje, pojačavajući iskrivljeno razmišljanje umjesto da ga osporavaju.

Jedan od uvodnika u časopisu Schizophrenia Bulletin upozorio je da ovakva kognitivna disonanca – svijest da je vještačka inteligencija mašina, ali istovremeni osjećaj da komunicira kao ljudsko biće – može destabilizovati osobe sklone psihozi. Najranjiviji su korisnici sa postojećim mentalnim problemima, bipolarnim poremećajem, kao i pojedinci skloni teorijama zavjere. „Ne mislim da će sama upotreba chatbota vjerovatno izazvati psihozu ako nema drugih genetskih, socijalnih ili drugih faktora rizika“, navodi jedan od ljekara konsultovanih o ovoj temi za magazin Time.

Sa snažnijom integracijom AI u društvo, povlače se paralele sa uticajima društvenih mreža na mentalno zdravlje. Ključna pouka je – vještačka inteligencija je alat, a ne prijatelj ili božanstvo. Da li će pojava „AI psihoza“ ostati fenomen povremenih incidenata ili će prerasti u globalnu epidemiju – zavisiće od umjerenog korišćenja, kritičkog razmišljanja i kvalitetnih međuljudskih odnosa.

Koja je tvoja reakcija?

0% Srećno

0% Ravnodušno

0% Zabavno

0% Smiješno

0% Bijesno

0% Tužno