Ali Hamnei i žene u Iranu: Kako su im promijenjena prava?

Ali Hamnei i žene u Iranu tema su koja se često pojednostavljuje na društvenim mrežama kroz nostalgične fotografije iz šezdesetih i sedamdesetih godina. Na tim slikama vide se žene bez marama, u modernoj odjeći, na univerzitetima i radnim mjestima.

Ali priča o tome kako su se prava žena u Iranu mijenjala mnogo je složenija. Ona uključuje političku transformaciju, Islamsku revoluciju 1979. godine i dugogodišnje učvršćivanje sistema tokom vladavine Alija Hamneija.

Žene prije Islamske revolucije 1979.

Prije revolucije, Iran je bio pod vlašću šaha Mohameda Reze Pahlavija. Tokom njegove modernizacione politike, poznate kao “Bijela revolucija”, žene su dobile pravo glasa 1963. godine, a porodični zakon je reformisan u njihovu korist.

U urbanim sredinama, posebno u Teheranu, žene su bile prisutne u akademskom i profesionalnom životu. Fotografije iz tog perioda nisu mit – one zaista prikazuju dio društva koji je živio bez obaveznog hidžaba.

Ipak, Iran je imao duboke klasne i regionalne razlike, a politički sistem bio je autoritaran.

Islamska revolucija 1979. i promjena sistema

Godine 1979. Islamsku revoluciju predvodio je ajatolah Ruholah Homeini. Monarhija je srušena, a proglašena je Islamska Republika Iran.

Nakon revolucije uvedene su duboke promjene u zakonodavstvu:

• obavezni hidžab u Iranu
• izmjene porodičnog zakona
• smanjenje starosne granice za brak
• drugačiji sistem razvoda i starateljstva
• nejednakosti u nasljeđivanju

Formalno-pravno gledano, žene su izgubile dio prava koja su imale prije 1979. godine.

Ali Hamnei i žene u Iranu – učvršćivanje sistema

Nakon smrti Homeinija 1989. godine, vrhovni vođa Irana postaje Ali Hamnei. Funkcija vrhovnog vođe nosi ključnu političku i institucionalnu moć.

Važno je naglasiti da Hamnei nije započeo revoluciju niti je prvi propisao obavezni hidžab. Međutim, tokom više od tri decenije njegove vladavine sistem je institucionalno učvršćen.

Pod njegovim vođstvom:

• moralna policija dobila je snažnu institucionalnu podršku
• protesti protiv obaveznog hidžaba suzbijani su
• reformistički pokreti nailazili su na ozbiljna ograničenja
• pravni okvir ostao je vezan za principe iz 1979. godine

Zbog toga se tema Ali Hamnei i žene u Iranu odnosi prije svega na kontinuitet sistema, a ne na njegov početak.

Hidžab u Iranu – između vjere i zakona

Hidžab u Iranu predstavlja jedno od centralnih političkih pitanja. Za dio žena on je izraz vjerskog identiteta, dok je za druge zakonska obaveza iza koje stoji aparat prinude.

U Iranu pokrivanje kose nije lični izbor, već propis. Nepoštovanje može dovesti do novčanih kazni ili privođenja.

Nakon smrti Mahse Amini 2022. godine, protesti su pokazali da pitanje hidžaba nadilazi odjeću i postaje simbol borbe za lične slobode.

Prava žena u Iranu danas

Iranke danas čine veliki procenat studenata na univerzitetima. One su ljekarke, profesorke, inženjerke i umjetnice. Društvo je obrazovno napredovalo.

Međutim, zakon i dalje predviđa:

• nejednakost u nasljednom pravu
• različitu težinu svjedočenja u pojedinim postupcima
• prednost muškog staratelja u određenim situacijama
• šira prava muškarca u postupku razvoda

Ovaj jaz između obrazovne realnosti i pravnog okvira ostaje jedno od ključnih pitanja savremenog Irana.

Zaključak

Kada govorimo o temi Ali Hamnei i žene u Iranu, govorimo o periodu dužem od tri decenije tokom kojeg nije došlo do suštinske liberalizacije zakona koji regulišu položaj žena.

Fotografije iz sedamdesetih godina podsjećaju na drugačiji društveni okvir, ali današnji pravni sistem ostaje vezan za revolucionarne principe iz 1979. godine.

Pitanje koje ostaje jeste da li će budućnost donijeti pravnu ravnopravnost ili će sistem ostati nepromijenjen.

Koja je tvoja reakcija?

0% Srećno

0% Ravnodušno

0% Zabavno

0% Smiješno

0% Bijesno

0% Tužno