Da li će OS BiH “braniti” Grenland, nakon što je Konaković “zaštitio” MKS od Trampa?
Piše: Saša Bižić
Elmedin Konaković je politički “preživio” izjašnjavanje u Predstavničkom domu Parlamentarne skupštine BiH. Uoči glasanja o inicijativi za smjenu ministra spoljnih poslova, tresla se “gora” različitih procjena i očekivanja, a rodio se rezultatski “miš”, ako se ima u vidu činjenica da je, od 42 poslanika, bilo prisutno tek 33, te da je pet bilo za prijedlog, 20 protiv, uz osam uzdržanih.
Situacija u ovom tijelu bila je prilično čudna. Iako su pokrenuli inicijativu, predstavnici vladajućih partija iz Republike Srpske nisu se pojavili na sjednici, uz objašnjenje da to čine jer je pozicija srpskog člana Kolegijuma PD PS upražnjena. S druge strane, opozicionari iz Srpske su glasali za smjenu, mada pregovaraju sa “Trojkom”, u kojoj upravo Konaković diktira tempo, o konstituisanju nove većine na ovom nivou. Konačno, tu je i SDA, već duže vrijeme sklona razmjeni “otrovnih strijelica” sa “Narodom i pravdom”, strankom “šefa diplomatije”, ali to ih nije spriječilo da budu uzdržani kad se odlazak njihovog “arhineprijatelja” našao na dnevnom redu.
U posljednja dva slučaja, kao motiv za ovakvo pozicioniranje sami akteri naveli su povod za izjašnjavanje o smjeni, a to je bila Konakovićeva izjava da 9. januar, Dan Republike Srpske, u stvari, treba obilježiti kao “dan žalosti” u BiH. Jasno je da je ta mizerna provokacija bila jednokratni populistički gest, sračunat na “pumpanje” rejtinga u određenom dijelu federalne populacije, baš kao što je i aktuelni odnos snaga u Predstavničkom domu signal da, u ovoj fazi, pod tim krovom teško da postoji opcija spremna da sa sigurnošću kaže da li je pošla ili došla.
Duboka ilegala
Međutim, zbog ovog glasanja, u sjenci je ostao gest koji nikako ne bi smio da završi “ispod radara”, bar u Republici Srpskoj. Jer, Ministarstvo spoljnih poslova BiH je 6. februara tek jednim tvitom obavijestilo javnost da se Bosna i Hercegovina našla među 79 zemalja – potpisnica zajedničke izjave o podršci Međunarodnom krivičnom sudu u Hagu. MKS ne treba mješati sa već rashodovanim, kontroverznim Tribunalom za bivšu Jugoslaviju, niti sa Međunarodnim sudom pravde, takođe stacioniranim u glavnom gradu Holandije, a ustanovljenim još nakon Drugog svjetskog rata.
Na prvi pogled, čin MIP-a BiH nema poseban značaj, niti se izdvaja od niza protokolarnih gestova. Jer, Bosna i Hercegovina je od starta među zemljama koje su 1998. prihvatile tzv. Rimski statut, osnivački akt Međunarodnog krivičnog suda, pa, eto, ne postoji ništa strašno u povremenim, “ničim izazvanim” izrazima lojalnosti toj strukturi. Ako se situacija posmatra kroz ovu benevolentnu prizmu, nije dramatično ni ako se tolerišu izuzeci od pravila – da je kreiranje spoljne politike u nadležnosti Predsjedništva BiH, a da MIP samo realizuje tako (ne)usaglašene stavove.
Da li je baš sve tako benigno? Teško, jer je, prije svega, MKS od nastanka svojevrsno “mrtvorođenče”, budući da mu nikada nisu pristupile SAD, Rusija, Kina, a ni Izrael, što u kontekstu sukoba na Bliskom istoku nije nebitno. I ne samo ove države, jer Međunarodni krivični sud kao takav priznaje 125 članica UN od ukupno 193.
Budući da se upravo države sa najsnažnijim armijama u svijetu nalaze među adresama koje nisu spremne da prepuste odlučivanje o odgovornosti za ratne zločine jednom globalnom punktu sumnjive neutralnosti i istih takvih kadrovskih resursa, utemeljena je zapitanost – koliko je uopšte ICC, što je skraćenica MKS-a na engleskom jeziku, “internacionalan”? A nakon uvida u domete u proteklih 27 godina postojanja, ima smisla i raspravljati o dilemi – koliko je “krivični” i koliko je “sud”, a ne politički eksperiment? Jer, u njihove mreže, a kasnije i u zatvorske ćelije, zapleo se tek poneki oficir, paravojnik ili političar iz nesrećne Afrike, i to tek nakon gubitka uticaja i prelaska u duboku ilegalu.
Nezavisno od ovih nedoumica, sada su na sceni drugačiji prioriteti. Naime, oglašavanje famoznih 79 država uopšte nije spontano, već ima vrlo konkretan povod. Novoizabrani predsjednik SAD Donald Tramp, u prvim sedmicama mandata, između ostalog, uveo je sankcije MKS-u, izražavajući na taj način solidarnost sa izraelskim saveznicima, trenutno u velikoj mjeri “targetiranim” od ICC-a. Sadašnje političke elite vodećih zemalja EU, Njemačke i Francuske, nisu nimalo oduševljene novim stanovnikom Bijele kuće, pa zajedno sa ranijom članicom Unije, Velikom Britanijom, nezgrapno pokušavaju da uobliče planetarnu alternativu nekonvencionalnom Vašingtonu iz 2025. godine.
To nije baš na tragu snishodljivosti iz ranijih godina, dok se u Ovalnom kabinetu nalazio Džo Bajden. Jedan od načina da “pokažu zube” Trampu jeste i naprasna zajednička izjava o MKS-u. Čak ni ona nije bila homogena, jer je trećina zemalja koje priznaju ICC odbila da je potpiše. Među njima su, recimo, Italija i Australija, dakle zemlje koje nemaju okrnjenu reputaciju unutar zapadne hemisfere, što čitav poduhvat Berlina, Pariza i Londona dodatno devalvira.
Pupak planete
I tu na scenu stupa Elmedin Konaković. Bez ikakvih prethodnih teatralnih gestova unutar same BiH, maltene “ispod žita”, ministar spoljnih poslova je dao sebi za pravo da svrsta kompletnu zemlju na jednu stranu u predstojećim krupnim prestrojavanjima na Zapadu. Znači, Konaković ima lične favorite, ranije Bajdena i Kamalu, a sada, kada su oni prošlost, sve potencijalne oponente Trampu sa druge strane Atlantskog okeana. Njegovi lični afiniteti mogu biti na terenu privatnosti, ali je nevolja u tome što je ovaj perfidni čin predstavljen kao harmonično, kolektivno opredjeljenje dva entiteta i tri konstitutivna naroda.
Naravno, nije prvi put da znamenito “političko Sarajevo” poseže za potezima ove vrste u raznim međunarodnim institucijama, od Ujedinjenih nacija pa nadalje. Ali, uvijek su se te drskosti odnosile na monoetničku prezentaciju unutrašnjih odnosa u BiH, a u novijem periodu i na priključivanje antiruskoj histeriji sa raznih meridijana, od Varšave do DC-a. Međutim, ovo je prvi put da se MIP BiH podmuklo iskoristi za svrstavanje u rastućim neslaganjima u ranije homogenom zapadnom bloku.
Šta je sljedeće? Konaković će, ako izmigolji u predstojećim iskušenjima na nivou BiH, nastaviti da potpuno individualno šalje smjernice diplomatama – onim kojima može naređivati – da poslije antiputinovskih, učestvuju i u svim antitrampovskim izjašnjavanjima u raznim internacionalnim forumima. Ta karikaturalna potreba da sebi pripisuje daleko veću dimenziju od realne ima ishodište u potpuno bizarnim scenarijima. Najkomičniji bi se, svakako, ogledao u spremnosti Elmedina Konakovića, vjerovatno i Zukana Heleza, da se priduže povremenim najavama iz Francuske i Njemačke o spremnosti da evropski “ekspedicioni korpus” brani dansku kontrolu nad Grenlandom od hipotetičke “vojne intervencije” SAD.
Logično, od nepredvidivog Trampa i od neprincipijelnog trija Šolc – Makron – Starmer može se očekivati svašta, pa i razne nagodbe u budućnosti. Ali, velike sile su zlopamtila kad su u pitanju “sitne ribe”. Naravno, tretiraju ih kao dio “paketa”, odnosno “akvarijuma”, ne ulazeći u svaki pojedinačni slučaj “pogrešnog glasanja” u međunarodnim institucijama, kako vjeruje nemali broj ovdašnjih mislilaca, posebno u Sarajevu.
Takav rezon podrazumijeva čvrsto uvjerenje domaćih tumača planetarnih kretanja da u Vašingtonu, Briselu, Moskvi i Pekingu uticajne persone započinju gotovo svaki dan razglabanjem uz jutarnju kafu o najsitnijim nijansama svih mogućih političkih i društvenih procesa na prostoru bivše Jugoslavije, a naročito BiH koja je, nema dileme, “pupak planete”. Prema opisu radnog mjesta, a posebno zbog načina kako shvata trenutnu dužnost, u toj disciplini trenutno prednjači ministar spoljnih poslova Elmedin Konaković.
Manevarski prostor
Ali, nije problem on lično, već čitava “škola mišljenja” zasnovana na uvjerenju da negdje u svijetu, na važnim lokacijama, postoje hale u kojima “pet hiljada ljudi sa dignutim čašama” konstantno prate kretanje BiH unutar globalnih geopolitičkih koordinata, pa svima zastaje dah jer se Konaković ušunjao među 79 “čuvara” MKS-a. Preostaje tek da se razabere da li je to učinio da bi junački stao u odbranu otrcane “woke” ideologije, uzdrmane zbog američko-ruske “aveti”, kako će povjerovati u “slobodarskom” Briselu, ili je to ipak uradio zato što smatra da je glasanje o ICC-u jedna kocka u mozaiku u kojem je moguća BiH sa 9. januarom – “danom žalosti”, što je bliže uvidu iole upućene ovdašnje publike.
Reakcije u Srpskoj ili, bolje rečeno, njihovo odsustvo, vrlo su simptomatične. Nije sporno, oglasio se predsjednik Republike sa tvitom osude, a njegov portparol je posegao za humorom. Mogao se registrovati i jedan poznati advokat sa opsežnim kritičkim opservacijama. I to je bilo, uglavnom, sve, što je prilično obeshrabrujuće, naročito ako se zna da su znatno trivijalniji povodi imali daleko krupniji odjek u političkim krugovima između Novog Grada i Trebinja.
A nije baš da nema manevarskog prostora da se učini više. Valjda i famozni mahnizam koordinacije služi nečemu, a ako je potpuno ignorisan, poput sve većih segmenata dejtonskog Ustava BiH, uvijek postoji mogućnost jednostranog, ali daleko glasnijeg distanciranja Srpske od samovoljnog, bahatog svrstavanja kompletne Bosne i Hercegovine unutar jednog bloka u nadolazećim tenzijama između “Zapada 1” i “Zapada 2”. Opet, sve to je bespredmetno ukoliko akteri iz Srpske olako prepuštaju MIP faktorima iz FBiH u svakoj raspodjeli resora u Savjetu ministara, čak i kada to nije neminovno, u skladu sa pravilima nacionalne rotacije. Jer, eto, druga ministarstva bivaju atraktivnija, pošto u njima ima “projekata”, “živog novca” i sličnih šićardžijskih kategorija.
Pa, ako je već tako, onda je sve što se u proteklim danima dešavalo sa Konakovićem i MKS-om u domenu “Tražili ste, gledajte”. Buljite u neobična glasanja u vaše ime sve dok ne shvatite da je od drveta ipak važnije vidjeti – šumu.
Oznake: Elmedin Konaković
Cvijanović: Od Trivićeve ni ne očekujem da razumije bilo šta od onog što se dešava
