Evropsko odvajanje od SAD je počelo

Evropske vlade i korporacije ubrzano nastoje smanjiti svoju izloženost američkoj tehnologiji, vojnoj opremi i energetskim resursima usljed pogoršanja transatlantskih odnosa. Decenijama se EU oslanjala na garancije NATO-a za bezbjednost i na američku tehnologiju za svoje privrede, ali prijetnje Donalda Trampa u vezi sa Grenlandom i oštri komentari njegove administracije o Evropi dali su novi zamah pozivima evropskih čelnika na “nezavisnost”, piše Politico.

“Ako želimo da nas ponovno shvate ozbiljno, moraćemo naučiti jezik politike moći”, izjavio je prošle sedmice njemački kancelar Fridrih Merc. Od zabrana korištenja američkih videokonferencijskih alata za državne službenike, preko trgovinskih sporazuma s Indijom, do nastojanja da se diversifikuju evropski dobavljači energije, jačaju napori za smanjenje evropske zavisnosti od SAD.

Zaokret u začetku

Čelnici EU upozoravaju da se transatlantski odnosi vjerovatno neće vratiti na stanje prije Trampa. Zvaničnici EU naglašavaju da je riječ o “smanjenju rizika” u odnosima s Amerikom, a ne o “razdvajanju”, terminu koji podrazumijeva potpuni prekid privrednih i strateških veza.

Donedavno su se oba izraza uglavnom koristila za napore Evrope da smanji zavisnost od Kine, ali sada se sve češće spominju u kontekstu SAD, glavnog evropskog trgovinskog partnera i garanta bezbjednosti.

Ovaj zaokret je tek u začetku. SAD su i dalje daleko najveći trgovinski partner Evrope i trebaće godine da se blok oslobodi američke tehnološke i vojne podrške, smatra Jean-Luc Demarty, bivši šef odjeljenja za trgovinu Evropske komisije.

“U trgovinskom smislu, SAD čine značajan dio našeg izvoza. To je mnogo, ali nije pitanje života i smrti”, rekao je Demarty. U sklopu diversifikacije, Brisel je posljednjih mjeseci sklopio trgovinske sporazume s južnoameričkim blokom Mercosur, Indijom i Indonezijom, obnovio sporazum s Meksikom i oživio pregovore s Australijom.

Odbrana Evrope

Od završetka Drugog svjetskog rata, Evropa se za bezbjednost oslanjala na NATO, koji većinom finansiraju SAD. Na nedavnom sastanku u Zagrebu, konzervativni evropski čelnici, uključujući Merca, poručili su da je vrijeme da Unija ojača vlastitu klauzulu o uzajamnoj odbrani, koja obavezuje članice da brane svaku napadnutu zemlju EU-a.

Iako postoji od 2009. godine, član 42.7 Ugovora o EU rijetko se smatrao neophodnim jer je istu svrhu ispunjavao član 5 Sjevernoatlantskog ugovora. Međutim, evropske vlade počele su sumnjati da li bi SAD zaista priskočile u pomoć Evropi.

Čelnici su u Zagrebu prihvatili novu ulogu EU kao bezbjednosnog aktera i zadužili dvojicu, još neimenovanih, vođa da hitno izrade planove kako bi se evropska klauzula pretvorila u čvrstu bezbjednosnu garanciju. “Decenijama su neke zemlje govorile: ‘Imamo NATO, zašto bismo imali paralelne strukture?’

Nakon Trampovog zveckanja oružjem oko Grenlanda, suočeni smo s neophodnošću i moramo uspostaviti vojne komandne strukture unutar EU”, rekao je visoki diplomata EU pod uslovom anonimnosti.

Glavni sekretar NATO-a Mark Rute prošle sedmice je poručio evroparlamentarcima da svako ko vjeruje da se Evropa može braniti bez SAD “može samo nastaviti sanjati”. Evropa i dalje uveliko zavisi od američkih vojnih sposobnosti, posebno u podršci Ukrajini, ali neki Evropljani sada otvoreno govore o cijeni smanjenja zavisnosti od SAD i tvrde da je ona podnošljiva.

U potrazi za evropskim rješenjima

Promjena raspoloženja najočitija je u tehnološkom sektoru, gdje zavisnost os platformi poput X-a, Mete i Googlea već dugo zabrinjava građane EU. Vlada francuskog predsjednika Emanuela Makrona planira da zabrani zvaničnicima korištenje američkih videokonferencijskih alata, a slične poteze razmatra i Njemačka.

“Vrlo je jasno da Evropa proživljava svoj trenutak nezavisnosti. Tokom protekle godine svi su zaista shvatili koliko je važno da ne zavisimo od jedne zemlje ili jedne kompanije kada je riječ o nekim vrlo kritičnim tehnologijama”, izjavila je komesar EU za tehnologiju Henna Virkkunen.

Francuska se sprema da zabrani javnim zvaničnicima korištenje američkih platformi poput Google Meeta, Zooma i Teamsa, a uskoro bi trebalo da pređu na Visio, alat koji se temelji na infrastrukturi francuske kompanije Outscale.

U Evropskom parlamentu poslanici pozivaju predsjednicu Robertu Metsolu da se odrekne američkog softvera i hardvera. U Njemačkoj političari traže njemačku ili evropsku zamjenu za softver američke kompanije za analizu podataka Palantir.

“Takva zavisnost od ključnih tehnologija prirodno je velik problem”, rekao je Sebastian Fiedler, poslanik SPD-a. Čak i u Nizozemskoj jačaju pozivi da se osjetljive tehnologije zaštite od američkog uticaja. Krajem januara u Davosu je njemačka preduzetnica Anna Zeiter najavila pokretanje evropske društvene mreže W, koja bi trebalo da konkuriše Maskovom X-u.

Trend u energetici

Isti je trend vidljiv i u energetici. Sjedinjene Države obezbjeđuju više od četvrtine gasa za EU, a taj bi udio trebalo da se dodatno poveća stupanjem na snagu potpune zabrane uvoza iz Rusije. Ali, zvaničnici EU upozoravaju na opasnost od povećanja zavisnosti od SAD na još jednom polju.

Komesar EU za energetiku Dan Jørgensen izjavio je prošle srijede da su Trampove izjave o Grenlandu bile “jasno upozorenje” koje je pokazalo da se energetika više ne može posmatrati odvojeno od geopolitike.

Prema njegovim riječima, kriza je pojačala zabrinutost da blok rizikuje”zamjenu jedne zavisnosti drugom”, zbog čega Brisel pojačava napore u diversifikaciji i produbljuje razgovore s alternativnim dobavljačima poput Kanade, Katara i sjevernoafričkih zemalja.

Evropska plaćanja

Pod lupom su i platni sistemi, pri čemu poslanici upozoravaju na preveliko oslanjanje na američke kompanije poput Mastercarda i Vise. Digitalni evro, koji Evropska centralna banka planira da uvede 2029. godine, trebalo bi da smanji tu zavisnost.

“S digitalnim evrom Evropljani bi zadržali kontrolu nad svojim novcem, svojim izborima i svojom budućnošću”, izjavila je prošle godine predsjednica ECB-a Kristin Lagard. Uz to, sve više evropskih zemalja zagovara klauzule “Kupujmo evropsko”, kojima bi se pri trošenju javnog novca prednost dala evropskim proizvođačima.

Vojna ulaganja

Program EU vrijedan 150 milijardi evra za jačanje odbrambenih ulaganja, usvojen u maju prošle godine, propisuje da najviše 35 posto vrijednosti komponenti u nabavci smije poticati izvan EU i partnerskih zemalja poput Norveške i Ukrajine, među koje se SAD ne ubraja.

Evropske zemlje se i dalje uveliko oslanjaju na SAD za nadzor, izviđanje, obavještajne podatke i strateški prevoz. Ali, Evropska narodna parija (EPP), moćna konzervativna grupacija, smatra da su to upravo područja u kojima Evropa mora ojačati vlastite kapacitete.

U svom planu za 2026. godinu, usvojenom u Zagrebu pod nazivom “Vrijeme za nezavisnost”, čelnici EPP-a naveli su da bi se načelo “Kupujmo evropsko” trebalo primijeniti i na buduće prijedloge o zajedničkoj nabavci.

Koja je tvoja reakcija?

0% Srećno

0% Ravnodušno

0% Zabavno

0% Smiješno

0% Bijesno

0% Tužno