Ko je bio čovjek koji je stvorio strašne ruske bombardere?
Foto: Wiki
Andrej Nikolajevič Tupoljev, jedan od najvećih avionskih konstruktora 20. vijeka, rođen je 10. novembra 1888. u selu Pustomazovo u Tverskoj oblasti u Rusiji, a umro 23. decembra 1972. u Moskvi. Bio je osnivač i dugogodišnji vođa konstrukcijskog biroa Tupoljev (OKB-156), iz kojeg su nastali neki od najpoznatijih sovjetskih aviona – od prvih metalnih bombardera do supersoničnog Tu-144.
Njegovi su avioni letjeli u ratovima, rušili rekorde i prevozili milione putnika. Uprkos zatvoru tokom Staljinovih čistki, Tupoljev je ostao ključna figura u izgradnji sovjetske avionske industrije.
Počeci i obrazovanje
Još kao mladić pokazivao je strast prema tehničkim inovacijama. Na Moskovskom visokom tehničkom univerzitetu (danas MGTU im. Baumana) studirao je kod znamenitog Nikolaja Žukovskog, utemeljitelja ruske aerodinamike. Još prije Prvog svjetskog rata učestvovao je u prvim ruskim aerodinamičkim eksperimentima, a hiljadu devetsto desetih godina radio je na projektima jedrilica i ranih aviona. Nema pouzdanih dokaza da je lično konstruisao “prvi ruski aerotunel”, ali poznato je da je radio na njegovom razvoju u timu Žukovskog.
Diplomirao je 1918. i iste godine se pridružio novoosnovanom Centralnom aerohidrodinamičkom institutu (CAGI ili TsAGI), gdje je ubrzo osnovao svoje konstruktorsko odjeljenje koje će kasnije postati biro Tupoljev.
Uspon sovjetske avijacije
Tupoljev je rano uveo konstrukcije od metala, što je tada bila revolucija. Njegov TB-1 (poznat i kao ANT-4), prvi sovjetski bombarder s potpuno metalnim trupom, poletio je 1925. godine. Uslijedio je TB-3, vliki četvoromotorni bombarder iz tridesetih godina dvadesetog vijeka, poznat po eksperimentalnom “Zveno” sistemu u kojem je nosio manje lovce – iako je često pojednostavljeno prikazivan kao “avion koji nosi tenkove”, ta verzija nije istorijski potvrđena.
Jedan od njegovih slavnih projekata bio je ANT-25, dugolinijski avion koji je 1937. godine izveo legendarni let iz Moskve do Sjeverne Amerike preko Sjevernog pola – podvig koji je proslavio sovjetsku avio-industriju. Njegov bombarder Tu-2, razvijen tokom rata u tzv. šaraški (zatvorskoj projektantskoj kancelariji), bio je jedan od najboljih sovjetskih bombardera Drugog svjetskog rata, iako se ocjena “najbolji” u literaturi ponekad osporava.
Zatvor i povratak
Godine 1937. Tupoljev je uhapšen tokom Staljinovih čistki pod optužbom za špijunažu i sabotažu. Osuđen je na deset godina zatvora, ali je već 1941. prebačen u posebni zatvorski biro (šarašku), gdje je pod njegovim vođstvom nastao Tu-2. Oslobođen je 1941. (ne 1943, kako se ponekad pogrešno navodi), a potpuno rehabilitovan 1955. godine.
Mlazno i supersonično doba
Nakon rata, Tupoljev je vodio razvoj niza revolucionarnih aviona: Tu-95 “medvjed”, strateški bombarder i najbrži turbopropelerski avion na svijetu; Tu-104, prvi sovjetski mlazni putnički avion koji je ušao u redovnu službu 1956; te Tu-144, prvi supersonični putnički avion koji je poletio 1968. godine – nekoliko mjeseci prije britansko-francuskog konkorda. Njegovi su putnički modeli poput Tu-134 i Tu-154 decenijama činili okosnicu Aeroflotove flote.
Nasljeđe i priznanja
Procjenjuje se da je tokom karijere Tupoljevljev biro proizveo više od 18.000 aviona. Njegov sin Aleksej Tupoljev nastavio je porodičnu tradiciju te bio glavni konstruktor Tu-144 i drugih modela. Andrej Tupoljev bio je tri puta odlikovan titulom heroja socijalističkog rada, te je dobio Lenjinovu i Staljinovu nagradu. Umro je u 84. godini i pokopan je na moskovskom Novodevičjem groblju, piše Index.
Oznake: Andrej Nikolajevič Tupoljev
