Ko su bili Jure i Boban: “Među leševima žene i djeca”
Ustaška pjesma “Evo zore, evo dana” odjekivala je uoči koncerta Marka Perkovića Tompsona, Mate Bulića i Dražena Zečića koji se u početkom avgusta prošle godine održao u Imotskom.
Pjesmu, koja je puštena očito iz nekog od kafića, poznata i kao “Jure i Boban”, mnogi su od prisutnih na trgu i zapjevali. Bile su tu i baklje i zastave HOS-a na kojima je i pozdrav “Za dom spremni”, dok je spomenik Tina Ujevića završio zaogrnut u zastavu HOS-a.
Obično popodne u #Imotski #Croatia #ZDS pic.twitter.com/csmRnAakPH
— SM (@SM007XXHS) August 6, 2024
A o Juri i Bobanu pjevalo se tad i na “Dan pobjede”, iz kafića u Kninu. Ko su oni bili? Radi se o ustaškim oficirima, komandantima ustaške jedinice Crne legije Juri Francetiću i Rafaelu Bobanu. Pretpostavlja se da je pjesma nastala oko 1942. godine, piše index.hr.
Jure Francetić je rođen 1912. godine u Prozoru kraj Otočca. Početkom 1930-ih zbog kritika na račun jugoslovenske vlasti pobjegao je u emigraciju. U jednom trenutku vratio se u Zagreb, a kasnije je opet bježao u Njemačku.
Pavelić ga je ubrzo imenovao povjerenikom za Bosnu, gdje je osnovao Crnu legiju. Uskoro je počeo raditi na provođenju rasnih zakona i deportaciji brojnih Srba i Jevreja, ali i Hrvata komunista.
Rafael Boban rođen je u Bobanovoj Dragi, u Sovićima kraj Gruda u BiH. I on je djelovao u emigraciji do proglašenja NDH. Zatim je djelovao u “Ustaškoj vojnici” te naposljetku postao zamjenik Jure Francetića na čelu Crne legije. Po njemu se danas zove “11. bojna HOS-a”.
“Nije bio vojnički genije niti je imao, a ni mogao imati solidnog vojničkog znanja, ali je bio idealan za vojevanje po bosanskim planinama, napose kad mu je uz bok stajao sin naše kršne Hercegovine, rođeni gerilac Rafael Boban”, zapisao je Eugen Dido Kvaternik, ustaški ideolog, o Juri Francetiću.
Mit o Drini
Djelovanje njih dvojice očito nije imalo samo uticaj na političku vrhušku NDH nego i na narod, prije svega kroz pjesmu “Evo zore, evo dana”, i kad je ona nastala u Drugom svjetskom ratu, ali i u 21. vijeku, kada je omiljena po svadbama i političkim skupovima.
U pjesmi se nalazi i poznati stih: “Oj, ustaše, braćo mila, duboka je voda Drina.” Radi se o mitu o Francetiću koji je pregazio Drinu i tamo uspostavio hrvatsku granicu koji pronose ljubitelji ustaške NDH.
Istorijska činjenica je da Hrvatska nikada nije imala granicu na rijeci Drini, za to ne postoje nikakvi dokazi. U proljeće i ljeto 1942. godine Francetićeve jedinice jesu djelovale u istočnoj Bosni, što je rezultiralo izlaskom na Drinu.
Stravični zločini
Postoje navodi o tome kako je izjavljivao da se ne smije ubijati Srbe, a i sami Nijemci imali su zamjerke na njegov rad, tvrdili su da njegove jedinice vrše brojne pokolje nad srpskim stanovništvom.
U selu Gornji Malovan ubijeno je 70 seljaka, a još gori zločin, prema onome što je poznato, počinjeni su u drugim selima. Milovan Đilas, kasnije poznati disident koji je u Jugoslaviji više od deset godina proveo u zatvoru jer je kritikovao njenu ekonomsku politiku, bio je jedan od partizana koji su u selo Urije stigli krajem jula. Za ove zločine tereti se Juru Francetića. Đilas je pisao kako je pod krošnjom kruške naišao na dva seljaka koji su “ubijeni u potiljak, kuršumi su izišli ispod desnog uha i otvorili ogromne rane, tako velike da je iz njih iscurio mozak”. Dodao je da je tu ubijeno još šest seljaka.
“Dijete je ležalo u gomili leševa. Ali glava je bila zdrobljena”
Kasnije je zapazio još “deset, dvanaest leševa”, među kojima su bile žene, djevojke, djeca…
“Dijete je ležalo u gomili leševa. Ali glava je bila zdrobljena, bez poklopca, bez kapi krvi u šupljoj lobanji. Mozak – da li tog djeteta? – upravo malo guste bijele kaše ležalo je pored glave, s komadima mesa”, napisao je Đilas, dodajući da se radilo o ženskom djetetu, čiji je i grudni koš bio zdrobljen.
“I ostali leševi bili su unakaženi. Lice jednog desetgodišnjaka bilo je ranjavo po čelu i jagodicama od uboda. Neki dječak, isto tako prazne lobanje, kao kod onog djeteta, ležao je zgrčen oko žbunja kraj puta, prikupljenih bosih nogu i tankih mršavih ruku. Da dječak nije bio tako unakažen, reklo bi se da je zaspao tu u hladu”, zapisao je Đilas.
Dodao je dodajući da je, hodajući dalje, na raskršću zatekao još 25-30 leševa, među kojima “gomilu ljudskih, ženskih, dječjih tijela, udova, glava…”
Francetić je imao i ovlašćenja za hvatanje protivnika režima. Vjeruje se kako je lično učestvovao u hapšenju, zatvaranju i ispitivanju istaknutih Srba i Jevreja, poput Vase Miskina, Nisima Albaharija, Vukosave Vukice Šain…
Slao civile u Jasenovac
Iz jednog dokumenta s početka novembra 1942. godine, koji se nalazi u Hrvatskom državnom arhivu, jasno je da je Francetić slao civile u Jasenovac.
Dokument, koji završava pozdravom “Za dom spremni”, govori o tome kako devet stanovnika Hrvatskog zagorja treba deportovati u Jasenovac. Važno je napomenuti da nije riječ o vojnicima, već o, redom – advokatu, šoferu, bačvaru, dva ratara, dva trgovca, veterinaru i privatniku.
Francetić je poginuo krajem 1942. Pozvan je u Liku kako bi preuzeo komandu nad tamošnjim ustaškim i domobranskim jedinicama. Išao je avionom koji je, usljed navodne italijanske sabotaže, prisilno sletio kod Slunja. Francetića su se prije partizana dokopali seljaci koji su ga zatukli. Partizani su ga pokušali spasiti jer im je trebao za razmjenu, ali su rane bile preteške.
Boban potpisao smrti pritvorenika
Rafael Boban je tada preuzeo Crnu legiju, koja je uskoro rasformirana te njena “Treća bojna” postaje “Peti stajaći djelatni zdrug”, koji kasnije djeluje u Podravini.
Postoje navodi da je Boban iz odmazde dao strijeljati deset civila u februaru 1944. godine, nakon preuzimanja Koprivnice iz partizanskih ruku, a u junu još četvoricu. Poslije rata ga je ustaški funkcioner Ivo Rojnica optužio za ubistvo generala Franje Šimića.
U odluci o utvrđivanju zločina okupatora iz 1945. navodi se kako su u junu 1944. u Đurđevcu uhapšeni zemljoradnik Ignac Živko, činovnik Herbert Kukec, urar Josip Berta te gimnazijalac Zlatko Mihelić.
Ne zna se šta je s njim bilo nakon rata
Ustaše su, po nalogu Rafaela Bobana, pritvorenike tukli toljagom danju i noću, turali im igle pod nokte, naređivali im da ližu pod i so, od čega su nastupali srčani bolovi. Strijeljali su ih potom na đurđevačkom groblju, a odluku o smrti potpisao je pukovnik Rafael Boban. Prije toga su ih opljačkali i obili urarsku radnju Josipa Berte.
Šta je bilo s Bobanom nakon Drugog svjetskog rata, ne zna se. Postoje priče da se prebacio u Argentinu, potom u SAD i da je bio u Korejskom ratu. Poznato je samo da je prilikom tzv. rekonstrukcije vlade NDH u izbjeglištvu 1951. Ante Pavelić imenovao Bobana ministrom oružanih snaga, iako on nije bio prisutan, prenosi index.hr.
Oznake: Marko Perković Tompson
