Kresojević: Banjaluka već pomaže malim opštinama
Banjaluka godišnje uplaćuje 21,3 miliona KM PDV-a izrazito nerazvijenim opštinama ili 50% njihovih prihoda od PDV-a, dok Vlada umanjuje prihod od PDV-a ovim lokalnim zajednicama u iznosu 11,4 miliona KM što je smanjenje od 21,3%, naveo je Bojan Kresojević, član Predsjedništva PDP i predsjednik Ekonomskog savjeta.
Kako piše u svojoj analizi, građani Banjaluke uplaćuju 68,8 miliona KM indirektnih poreza (pojednostavljeno u ovom tekstu: PDV-a) u budžet Grada Banjaluka i 80,7 miliona KM u budžet drugih lokalnih zajednica, bazirano na prvim procjenama dokumenta okvirnog budžeta 2024.-2026. godina. To znači da građani Banjaluke uplaćuju više PDV-a drugim lokalnim zajednicama, nego što uplate u svoj budžet.
On kaže da preraspodjela PDV-a iz Banjaluke u budžete 15 nerazvijenih opština Republike Srpske iznosi 25,4 miliona KM, što čini 38% prihoda od PDV-a u budžetima tih lokalnih zajednica. Građani Banjaluke uplaćuju 50% prihoda od PDV-a u budžete 20 izrazito nerazvijenih opština što iznosi 21,3 miliona KM.
“Sa slike je vidljivo da prihodi od PDV-a koji se sa jedinstvenog računa trezora uplate u budžete izrazito nerazvijenih opština 38% potiču od uplaćenog PDV-a tih nerazvijenih lokalnih zajednica, 50% naplaćenih sredstava potiče od građana Banja Luke, a 12% iznose uplate ostalih razvijenih i srednje razvijenih lokalnih zajednica.
Fond ukupnih plata u Banjaluci čini 30,6% ukupno isplaćenih plata u Republici Srpskoj, dok je u Banjaluci registrovano 28,2% privrednih subjekata. Posljedično u Banjaluci se uplati 30% ukupno plaćenog PDV-a u Republici Srpskoj, a sa druge strane odlukom Vlade utvrđen je koeficijent za raspodjelu prihoda od PDV-a Banjaluci od 14,1535%. Ova razlika 16,45 procentnih poena ili 80,7 miliona KM predstavlja solidarnu podršku manje razvijenim lokalnim zajednicama. Sve druge razvijene i srednje razvijene lokalne zajednice pomognu manje razvijenim lokalnim zajednicama četiri puta manje nego Banjaluka i učestvuju sa 20%”, navodi Kresojević.
Sa druge strane, kaže on, Vlada Republike Srpske umanjuje udio lokalnih zajednica u raspodjeli prihoda od PDV-a, tako što za sebe zadržava sve veći dio PDV-a po osnovu plaćanja spoljnog duga.
“U skladu sa članom 9. Zakona o budžetskom sistemu iz prihoda od PDV-a na na jedinstvenom računu trezora Republike Srpske prvo se plaća spoljni dug Republike Srpske, a zatim se preostali iznos dijeli: 72% u budžet Republike, 4% Putevima Republike Srpske i 24% jedinicama lokalne samouprave. Kada bi otplata spoljnog duga bila jednaka 0, tada bi lokalne zajednice zaista naplatile 24% prihoda od PDV-a. Međutim, rastom spoljnog duga koji Vlada otplaćuje, smanjuje se udio lokalnih zajednica u prihodima od PDV-a. Na taj način Vlada odmaže lokalnim zajednicama, a to najteže podnose nerazvijene i izrazito nerazvijene opštine”, tvrdi Kresojević.
Kaže da osnovni razlog ugroženosti nerazvijenih i izrazito nerazvijenih lokalnih zajednica leži u rastu anuiteta za plaćanje spoljnog duga Vlade, što smanjuje PDV ovim lokalnim zajednicama.
“Na ovaj način Vlada Republike Srpske je u 2024. godini smanjila prihode od PDV-a za 29,2 miliona KM nerazvijenim i izrazito nerazvijenim opštinama, posmatrano u zbiru.
Dakle, Vlada Republike Srpske uzima skoro 30 miliona KM nerazvijenim i izrazito nerazvijenim opštinama, a Banjaluku koja uplaćuje 80 miliona KM PDV-a u budžete drugih lokalnih zajednica, poziva na solidarnost.
Shodno tome, Vlada Republike Srpske je utvrdila prijedlog izmjena i dopuna Zakona o budžetskom sistemu po kojem će se gradovima sa preko 100.000 stanovnika, a to su vrlo očigledno Banjaluka i Bijeljina, na čijem čelu su gradonačelnici koji nisu iz SNSD-a, umanjivati prihodi od PDV-a za 7% i iznos od oko devet miliona KM raspoređivati nerazvijenim opštinama”, navodi Kresojević.
Kako kaže, razumljivo bi bilo da se obezbijedi podrška za 35 nerazvijenih i izrazito nerazvijenih opština na račun svih 18 razvijenih lokalnih zajednica, a nikako na račun samo dvije lokalne zajednice sa najvećim brojem stanovnika.
“Treba reći da Banjaluka i Bijeljina nisu dvije ekonomski najrazvijenije lokalne zajednice. Kada se u obzir uzme zaposlenost i plate u lokalnim zajednicama Bijeljina je tek 10. po stepenu razvijenosti. Ispred nje se, pored Banjaluke, nalaze: Istočno Novo Sarajevo, Istočna Ilidža, Pale, Laktaši, Ugljevik, Trebinje, Stanari i Gacko.
Ispred Bijeljine se nalaze tri lokalne zajednice u sastavu Grada Istočno Sarajevo (Istočno Novo Sarajevo, Istočna Ilidža i Pale), tri lokalne zajednice sa termo-energetskim potencijalom: Ugljevik, Stanari i Gacko, kao i privredno razvijeni Laktaši, te turistički razvijeno Trebinje”, stoji u njegovoj analizi.
Dodaje da se ekonomska paradoksalnost predloženih izmjena i dopuna Zakona o budžetskom sistemu se najasnije vidi na primjeru Grada Istočno Sarajevo.
“Grad Istočno Sarajevo dobija specijalan položaj, tako što će u svom budžetu dobiti 15% od prihoda od poreza na dobit. Na ovaj način Grad Istočno Sarajevo je jedinstven primjer raspodjele poreza na dobit na lokalnom nivou, jer nijedna druga lokalna zajednica nema pravo naplate poreza na dobit, već se sav porez na dobit prikupljen u svim ostalim lokalnim zajednicama u 100% iznosu uplaćuje u budžet Republike Srpske.
U sastavu su Grada Istočno Sarajevo su tri visoko razvijene (razvijenije od Bijeljine) opštine: Istočno Novo Sarajevo, Istočna Ilidža i Pale koje neće pomagati nerazvijenim opštinama, dok će dvije izrazito nerazvijene opštine u sastavu ovog grada: Istočni Stari Grad i Trnovo naplaćivati dodatni PDV smanjenjem prihoda Banjaluci i Bijeljini”, kaže Kresojević.
Kako navodi, u cjelokupnoj situaciji treba sagledati i činjenicu da je ekonomski najrazvijenija lokalna zajednica u Republici Srpskoj opština Istočno Novo Sarajevo.
“Da bi se ovo razumjelo treba poći od činjenice da je Grad Banjaluka razvijeniji od Grada Istočno Sarajevo. Međutim, kao što je poznato Grad Istočno Sarajevo je sastavljen od šest opština: Istočno Novo Sarajevo (razvijena), Istočna Ilidža (razvijena), Pale (razvijena), Sokolac (srednje razvijena), Istočni Stari Grad (izrazito nerazvijena) i Trnovo (izrazito nerazvijena). Tako Istočno Novo Sarajevo predstavlja centralnu opštinu sa nešto više od 12.000 stanovnika, što bi bilo ekvivalentno da se u Banjaluci formira opština od mjesnih zajednica Centar 1 i 2 i Borik 1 i 2. Ali sa druge strane Banjaluka u svom sastavu ima npr. Bronzani Majdan koji bi, kada bi imao status opštine, sigurno imao status izrazito nerazvijene opštine.
Tako je predloženim zakonskim rješenjem predviđena pomoć Gradu Istočno Sarajevo, predloženo smanjenje prihoda od PDV-a Banjaluci i Bijeljini i nametnuta obaveza da svoje prihode preusmjere, između ostalog, opštinama Grada Istočno Sarajevo (Istočni Stari Grad i Trnovo), a da pri tom svoje prihode ne mogu usmjeriti na svoje izrazito nerazvijene dijelove (kao što je Bronzani Majdan u sastavu Grada Banja Luka)”, zaključio je Kresojević.
Oznake: Bojan Kresojević, Opštine, pomoć
