Povelja Kulina Bana pisana srpskim jezikom

Ploča_Kulina_banaNedavni napisi o terminu bosanski jezik kao nazivu jezika kojim govore Bošnjaci, naročito onaj koji je potekao iz Odbora za standardizaciju srpskog jezika, izazvali su oštre reakcije dijela bošnjačke javnosti.

Oglasio se i Rijaset Islamske zajednice BiH izjavom u kojoj se, između ostalog, kaže: „Nije nam poznato da se ijednom drugom narodu i društvu osporava pravo na vlastiti jezik, vlastitu jezičku tradiciju, na istorijsko pamćenje, kulturu, nacionalni identitet, kao što se to od strane SANU i nacionalista akademika, u ime srpskoga naroda, osporava bošnjačkom narodu.”

Potpredsednik Bošnjačkog nacionalnog vijeća Esad Džudžo se, kao na potvrdu posebnosti bosanskog jezika, poziva na Povelju Kulina bana, koja je, kako tvrdi, „napisana bosanskim jezikom i bosančicom, kao bosanskim pismom još 1189. godine“, a muftija Zukorlić podsjeća na Bosansko-turski rječnik Tuzlaka Muhameda Hevaija Uskufija iz 1631. godine. Na promociji tog rječnika u Zagrebu prije nekoliko godina čulo se i kako je bosanski jezik bio jedan od zvaničnih jezika na turskom dvoru u 16. veku.

Činjenice, međutim, kažu sljedeće. Srpske naučne institucije ne osporavaju nijednom narodu ili nacionalnoj manjini pravo na identitet, jezik, kulturu i sl. Srpski lingvisti, kao uostalom i bošnjački, hrvatski, pa i svjetski, stoje na stanovištu da na području između Slovenije i Bugarske postoji jedan lingvistički književni jezik (samo je svakom narodu dato pravo da ga naziva svojim imenom), koji se u svijetu najčešće imenuje kao BHS (BKS) jezik. Na osnovu ovog, u nauci gotovo opšteprihvaćenog mišljenja, Odbor za standardizaciju srpskog jezika zauzeo je stav da u srpskom jeziku književni jezik Bošnjaka treba da se zove bošnjački, što je pridev od imenice Bošnjak, a ne bosanski što je izvedeno od imenice Bosanac, kojom se imenuje svaki stanovnik Bosne – i Bošnjak, i Srbin, i Hrvat.

Sasvim je neopravdano i da se tako imenuje književni jezik Bošnjaka u Srbiji. Zahtjevi da se u školama četiri opštine organizuje dvojezična nastava – na srpskom i tzv. bosanskom jeziku, a da na sudu postoje prevodioci, jasno kazuju da Bošnjaci srpski i tzv. bosanski smatraju posebnim jezicima (naravno, mora se reći da oni postupaju u skladu sa onim što im je omogućila država).

Interesantno bi bilo videti da li je školskim planom i programom predviđeno da se, npr., Selimović, Kulenović i Andrić, koji su o svojoj pripadnosti srpskoj naciji i srpskoj književnosti sami ostavili pisan trag, proučavaju na časovima srpskog jezika i književnosti ili tzv. bosanskog jezika i književnosti.

Istina je da se politika svugde u svijetu malo oslanja na nauku, ali dužnost svakoga ko se naukom bavi jeste da poštuje svedočanstvo podataka. A podaci kažu sljedeće.

Pjesnik i pisac Muhamed Hevaji Uskufi napisao je 1631. godine riječnik koji se u literaturi popularno naziva Bosansko-turski (ponegde i srpskohrvatsko-turski) r(j)ečnik i Potur-šahidija, a čiji originalni naziv glasi Magbuli-arif, što u prevodu znači „Što se sviđa razumnima“. Posvećen je svim stanovnicima Bosne, koje on smatra jednorodnom braćom (Otac jedan, jedna mati / Prvo bi nam, valja znati, kaže autor na jednom mjestu u rečniku, pozivajući pravoslavne Srbe na slogu, mir i ljubav).

Činjenica da autor u uvodu upotrebljava pojam bosanski jezik mogla bi prije da upućuje na to da je on tom terminu davao teritorijalno određenje, pogotovo kada se zna da je uskufi jezik kojim je govorio i pisao nazivao srpskim. To se može videti iz drugih njegovih djela, npr. iz ciklusa pobožnih pjesama, koje je nazvao „Ilahije na srpskom jeziku” („Ilahi be zeban-i srb”) i „Poziv na vjeru na srpskom jeziku”(„Beran davet-i iman be zeban-i srb”).

Što se tiče diplomatskih jezika u srednjovekovnoj Turskoj, najbolje je pogledati šta kažu turski izvori. A oni svjedoče da se na turskom dvoru u 15. i 16. veku učio – srpski jezik. U biblioteci džamije Sulejmanije postoji iz tog vremena četvorojezični udžbenik za učenje stranih jezika: arapskog, persijskog, grčkog i – srpskog, koji je bio namjenjen prinčevima i onima koji su se spremali za najviše državne funkcije. U obimnoj literaturi o sultanu Mehmedu II može se naći podatak da je on još kao mlad učio arapski, persijski, latinski, grčki i – srpski jezik.

O Povelji bana Kulina napisano je mnogo radova. O njenom jeziku donosimo mišljenje kompetentnog naučnika (koji nije Srbin) – Vatroslava Jagića: „Listina Kulina bana od g. 1189. prvo (je) i najstarije, što bi pisano ćirilicom a srbskim jezikom”.

Ćirilica kojom je povelja pisana nije „bosansko pismo – bosančica”. Prije svega, treba imati u vidu da tzv. bosančica nije nikakvo posebno bosansko pismo, što se u nauci odavno zna, već varijanta srpskog ćirilskog brzopisa prenijetog u vreme Tvrtka I Kotromanića iz Srbije u Bosnu, a zatim i u susedni dio Dalmacije. Brzopisnom ćirilicom je početkom 17. veka Matija Divković štampao svoje knjige (sam je izlio slova u Veneciji po ugledu na ona iz rukopisa), a nazivao ju je „srpskim pismom”, što su činili i drugi bosanski franjevci. Privatna prepiska na ćirilici obavljala se do početka dvadesetog veka i u begovskim porodicama u BiH, gdje je za nju zabeležen naziv „stara srbija”. Podsjetićemo i na poznati distih Matije Antuna Reljkovića koji upućuje svojim Slavoncima: Vaši stari jesu srpski štili, srpski štili i srpski pisali, što se odnosi na upotrebu ćirilice, koja je u 17. veku bila prodrla iz Bosne u Slavoniju.

Ova priča o tzv. bosančici ne može da se odnosi na Kulinovu povelju iz još jednog razloga – povelja nije pisana brzopisnim tipom ćirilice, kakva je bosančica (koji se uostalom na bosanskom dvoru javlja gotovo dva vijeka poslije nastanka povelje) već ustavnom ćirilicom (svečani tip u kome su slova napisana u prostoru između dveju paralelnih linija), kojom su pisali i pravoslavni Srbi u Srbiji i van nje.

Autor ovih redova smatra da je termin bosanski jezik neprihvatljiv ne samo iz lingvističkih razloga već i stoga što jasno sugeriše da njime govore svi stanovnici Bosne i Hercegovine, a u krajnjem ishodu da su svi stanovnici BiH jedna – bosanska nacija. Da ovo nije samo kalkulacija, pokazuje izjava izdavača pomenutog Uskufijevog riječnika, koji je na promociji u Zagrebu rekao kako je riječnik bio namenjen Bošnjacima svih triju vjera, koji su govorili jednim – bosanskim jezikom, a koji je potvrđen još od Kulinove povelje. Istina, ni termini Bošnjak i bošnjački se ne razlikuju mnogo – oni sugerišu da su Bošnjaci jedini autentičan narod u Bosni, a da druga dva nisu. No, termini su prihvaćeni i o njima se nema više šta raspravljati.

Kao što je današnjim Bošnjacima i drugim narodima dato pravo da zajednički književni jezik (čije je izvorište pretežno srpsko) imenuju svojim imenom, tako to pravo ne smijemo uzeti onima koji su se u prošlosti izjašnjavali da pišu srpskim jezikom, odnosno onome što je napisano srpskim jezikom. Zato se mora povesti računa o tome da se u školama u Srbiji jezički spomenici poput Kulinove povelje ili Miroslavljevog jevanđelja i stvaralaštvo Selimovića, Kulenovića, Andrića proučavaju kao dio srpske jezičke i kulturne baštine.

Ovakvi stavovi nisu osporavanje prava drugima na kulturni identitet već čuvanje sopstvenog kulturnog nasljeđa i sopstvenog identiteta.
Dr Rada Stijović

Institut za srpski jezik SANU

Usklađivanja sa novim pravilima: Vrtići i igraonice radiće pod strožim pravilima

Kako treba da izgledaju vrtić i igraonice, njihova unutrašnjost i dvorište, raspored prostorija – sve je do detalja definisano Pravilnikom o standardima i normativima za predškolsku oblast. Pravilnik propisuje optimalan broj djece u vrtiću – 75 do 100, odnosno četiri vaspitne grupe.  Usklađivanja sa novim pravilima, biće neminovna. “Obavezna prostorije kada govorimo o unutrašnjem prostoru

Socijalisti za demografsku obnovu Srpske

Gradski odbor Socijalističke partije Banjaluka organizovao je javni skup i predavanje na temu demografske obnove i mjera populacione politike Republike Srpske. Prisutni su imali priliku da saznaju više o mjerama populacione politike od vođe tima za demorafsku obnovu, profesora Draška Marinkovića, a govorili su i ministar porodice omladine i sporta Sonja Davidović i predsjednik gradskog

Počinje realizacija projekta “Škole za 21. vijek”

Ministar prosvjete i kulture Republike Srpske Natalija Trivić prisustvovaće sutra u Banjaluci zvaničnom početku realizacije projekta “Škole za 21. vijek” u Srpskoj. Zvanični početak realizacije ovog projekta planiran je za 9.00 časova u hotelu “Bosna”, najavljeno je iz resornog ministarstva. Projekat “Škole za 21. vijek” sprovodi Britanski savjet u BiH, a riječ je o uvođenju

Slavlje Banjaluka Voleja

Odbojkašice Banjaluka Voleja trijumfovale su na međunarodnom turniru “Trofej Banjaluke 2019.” Domaće igračice su u subotu u sportskoj dvorani “Borik” u prvom kolu nadigrale italijansku Alta Frate da bi izgubile od SIP Šempetera. U nedjelju su nadigrale Osijek bez izgubljenog seta i zaslužile epitet najboljeg tima. Odbojkašica Banjaluke Volej Milica Šorak izabrana za najkorisnijeg igrača

Takmičarke AK Banjaluka 2. u Sarajevu

Predvođene kapitenom Slađanom Tomaš (1500m) takmičarke AK Banjaluka su na ekipnom prvenstvu BiH održanom u Sarajevu osvojile 2. mjesto. Osim kapitena ekipu su predstavljale: Nika Popić (100m, 300m), Sara Vukić (dalj, 100m pr.), Anđela Bajić (kugla, koplje), Marija Mršić (600m), Maria Lukajić (vis) i štafeta 4×100 u sastavu: Sara Vukić, Jovana Zebić, Anđela Bajić i

Izvlačenje prvih dobitnika nagradne igre “10 računa izbroji i stan osvoji”

Nagradna igra ulazi u završnu fazu, kada počinje izvlačenje prvih dobitnika. Koverte, koje su više od dva mjeseca stizale u Pošte Srpske, dostavljene su u studio RTRS-a, gdje će večeras od 20.15 časova, uz direktan prenos , biti izvučene nagrade. Pogledajte nagradni fond čija ukupna vrijednost iznosi 543.347,20 KM: Stan broj 55 površine 53,15 m2,