ZADUŽIO BANJALUČANE Španski kralj spasao 16 osuđenih na smrt u Veleizdajničkom procesu

Kralj Alfonso XIII nikada nije bio u Banjaluci, ali je svojim gestom zadužio generacije građana grada sa Vrbasa.

U želji da podsjetimo i neke mlađe generacije možda upoznamo sa učenim ljudima koji su ostavili nemjerljiv trag u istoriji grada, Srpskainfo će svake sedmice objaviti po jednu biografiju znamenitih ličnosti ovog grada.

Seriju tekstova pripremamo uz pomoć mladog književnika Miloša Štrkića, koji je nedavno objavio i drugo izdanje knjige “Velikani grada na Vrbasu”.

Kralj Alfonso XIII

Alfonso XIII, čije ime nosi jedna od najljepših ulica u centru grada, rođen je 17. maja 1886. godini u Madridu.

Svoga oca Alfonsa XII nije zapamtio, jer je preminuo prije njegovog rođenja. Alfonsova majka Marija Hristina, habzburška princeza, vladala je zemljom do sinovljevog punoljetstva. Kada je 1902. napunio 16 godina, Alfons XIII stupa na vladarski presto Španije.

Kako i priliči, uskoro je počela potraga za bračnom drugaricom i životnom saputnicom. Za novu kraljicu, plave engleske krvi, odabrana je Viktorija Evgenija od Batenberga, ali vjenčanje u maju 1906. nije proteklo onako kako su mladenci planirali. Na svadbenu povorku bačene su bombe, koje pukom srećom nisu dovele do smrtnih gubitaka.

Alfonso i Viktorija imali su šestoro djece. Mnoga od njih bila su bolesna, pa je pitanje nasljeđa prestola u Španiji bilo upitno.

Vrijeme u kojem je Alfons vladao bilo je veoma teško za Španiju. Vodila je mukotrpne borbe u Maroku. Nakon regrutacije rezervista, izbile su masovne demonstracije. Ova pobuna ugušena je u krvi, nakon što je ubijen vođa Fransisko Ferer. Rat s Marokom je povoljno okončan zahvaljujući pomoći Francuske.

Za vrijeme Prvog svjetskog rata Španija je bila neutralna zemlja, iako je određene naklonosti gajila prema silama Antante. Upravo u tom periodu Alfonso XIII će pokazati svoje iskreno prijateljstvo prema srpskom narodu, učinivši jedan gest koji će ga svrstati među najveće prijatelje Srba.

“Veleizdajnici”

Kako bi se osvetili Srbima za Sarajevski atentat, austrougarske vlasti sprovode niz od 17 veleizdajničkih procesa. Jedan od njih, ujedno i najveći, vođen je u Banjaluci od novembra 1915. do  marta 1916. godine. Glavni zagovornik i kreator procesa bio je austrougarski general Sarkotić. Na optuženičkim klupama našlo se 156 „veleizdajnika”, dok je za njih 16 određena smrtna kazna. Pomilovana su samo maloljetna lica i trudnice.

Među tim „veleizdajnicima” našle su se ličnosti iz svih sfera ondašnjeg društvenog života – poznati profesori, sveštenici, ljekari, trgovci, činovnici… Pored prvoosuđenog profesora istorije Vasilja Grđića, na optuženičkoj klupi mogli su se vidjeti ljudi različitih shvatanja, a poslije i različitih životnih puteva i sudbina. Među njima treba svakako pomenuti poznatog istoričara Vladimira Ćorovića, profesora i direktora Banjalučke gimnazije Vasu Glušca, cijenjenog kulturnog radnika i političara Atanasija Šolu, Stevana Žakulu, čije ime predstavlja sinonim za međuratno Srpsko sokolsko društvo, Ristu Stefanovića, kasnije člana KPJ i učesnika NOR, i mnoge druge.

Kako su oči javnosti tih dana bile fokusirane na Banjaluku, vijesti o procesu brzo su stigle, za to vrijeme neoubičajeno, u mnoge evropske zemlje. Ubrzo se počelo pričati o nepravednom procesu koji ima samo jedan cilj – okriviti Srbe.

Činjenica da je Austrogarska ovim procesom pokazala da je na izdisaju, poslužila je mnogim državama da se uključe u sam tok procesa. Pored Vatikana, i Amerika, Britanija i Fracuska pronašle su svoj interes u Banjalučkom procesu. Na kraju, zahvaljujući energičnom zalaganju srpskog diplomatskog kora, vijest dolazi u Španiju.

Pomilovanje

Saznavši za ove nemile događaje, kralj Alfonso XIII šalje više pisama austrougarskom caru Karlu I, sa nadom da će presuda biti poništena. Kako je Karlo I bio vrlo naklonjen španskom dvoru i samoj Španiji, velikoj katoličkoj državi, prihvata Alfonsov savjet i smrtne kazne preinačava u doživotne. Zahvaljujući Alfonsovom zalaganju, 16 smrtnih kazni je preinačeno u doživotne robije, dok su mnogi osuđenici dočekali kraj rata i konačno oslobođenje 1918. godine.

Daljnji život španskog kralja bio je veoma buran i nepredvidiv. Poslije sloma diktature generala Prima de Rivere, kralj Alfonso XIII pokušava da sastavi vladu i zavede parlamentarizam. Nailazi na nezadovoljstvo naroda, a sve to dovodi do prvih slobodnih izbora u Španiji, koji ukazuju kralju da je nepoželjan. Kralj abdicira 28. jula 1931. u korist svoga sina Huana Karlosa.

Za vrijeme izgnanstva kralj doživljava težak udarac. Njegov vjerni prijatelj general Fransisko Franko postaje šef države i okreće leđa svom prijatelju u njegovom nastojanju da se vrati na čelo monarhije.

Svoje posljednje dane provodi u Rimu, u „Gran” hotelu, gdje od posljedica srčanog udara umire 28. februara 1941. godine. Posmrtni ostaci španskog kralja preneseni su 1980. u kraljevsku kriptu u manastiru Eskori, gdje i danas počivaju.

Nažalost, slobodu nisu dočekali svi „veleizdajnici”. Njih petorica su za vrijeme procesa svoju dušu ispustili u zatvoru, ozloglašenoj Crnoj kući. Tamo je i nastala rečenica koju je prije odlaska na onaj svijet izgovorio „veleizdajnik” Dragoljub Kesić, a koja se i danas zadržala među Banjalučanima: „Javite Srbiji da je volim”.

Oproštaj

Dok je tijelo španskog kralja spuštano u grobnicu u Rimu, u Banjaluci i cijeloj Bosanskoj Krajini zvonila su zvona sabornih crkava kako bi odala posljednju poštu velikom monarhu i iskrenom srpskom prijatelju Alfonsu XIII od Španije.

Povodom stogodišnjice od pomilovanja viđenijih Srba u Veleizdajničkom procesu, kraljevini Španiji uručen je Zlatni grb Banjaluke, a ovim priznanjem Grad se još jednom zahvalio za očuvanje života nepravedno osuđenih za čiju sudbinu se posebno zauzeo kralj Alfonso XIII.

Jedna od najljepših banjalučkih ulica, koja nosi ime velikog srpskog prijatelja, dobila je i spomen ploču na kojoj je ispisano nekoliko riječi o humanom gestu španskog monarha.

(Srpskainfo)

 

ZBOG NASTUPA SPORNOG IGRAČA: Borac će se žaliti na odluku o rezultatu meča sa Gračanicom

Rukometni klub Borac m:tel uputiće žalbu na odluku da meč osmog kola Premijer lige protiv Gračanice (21:24) bude registrovan postignutim rezultatom. Ovo je rekao direktor Banjalučana Vladimir Branković poslije konačne odluke komesara Srđana Jovića koji je objasnio da baš ovako nalaže član 93. Propozicija takmičenja Premijer lige. Da podsjetimo, na pomenutoj utakmici sporan je bio

PREMIJERA: Predstava “Sirano de Beržerak” u Dječjem pozorištu RS

Predstava “Sirano de Beržerak” koju je po tekstu Igora Bojovića režirao Jug Radivojević biće premijerno izvedena sutra u 19 časova u Dječijem pozorištu Republike Srpske. Naslovnu ulogu, Sirana de Beržeraka, igra Aleksandar Blanić, a Princezu Roksanu igra Ana Anđelić. Grofa de Plisa tumači Đorđe Janković, Madmoazelu Šizelu Aleksandra Spasojević a Lepog Kristijana Dragan Vučić. Kadete

LUKAČ: Saradnja MUP-a i EUFOR-a zadovoljavajuća

Ministar unutrašnjih poslova Republike Srpske Dragan Lukač i komandant EUFOR-a Rajnhard Trišak ocijenili su danas da je zadovoljavajuća dosadašnja saradnja Ministarstva unutrašnjih poslova /MUP/ i EUFOR-a i izrazili nadu da će takva biti i dalje. Iz MUP-a Republike Srpske saopšteno je da je na sastanku u Banjaluci bilo riječi o stanju bezbjednosti u Republici Srpskoj,

21. KOLO PREMIJER LIGE: FK Borac dočekuje FK Sarajevo

Utakmica 21. kola BHT Premijer Lige BiH igra se u subotu, 29. februara, od 16:30 časova na Gradskom stadionu Banja Luka. FK Borac dočekuje ekipu FK Sarajevo na domaćem terenu, pred banjalučkom publikom. Crveno plavi tim očekuje svoje navijače 29. februara u 16:30 časova, na našem terenu, na Gradskom stadionu. Navijajmo za Borčevu prednost i

SVE BLIŽI NOVOJ KANDIDATURI: Konačni obračun Pavića sa Nešićem na skupštini DNS-a?

Marko Pavić je sve bliži novoj kandidaturi za predsjednika DNS-a, iako je to za Nenada Nešića najgori mogući scenario. Prema Statutu DNS-a, predsjednika može da kandiduje jedna trećina opštinskih i gradskih odbora, odnosno 24 odbora ili jedna trećina regionalnih odbora od ukupno 10. Pavić trenutno ima podršku 21 odbora i nedostaju mu još tri odbora,