Zašto Iran projektile na izraelske gradove u pravilu lansira noću?
Foto: Printscreen/X
Dok se čuju sirene, a izraelska protivvazdušna odbrana presreće smrtonosne prijetnje koje dolaze u gluvo doba noći, jasno je da u iranskoj raketnoj strategiji postoji jedno pravilo – tama. Iranska raketna paljba tokom noći nije slučajnost, nego odražava vojnu i tehnološku doktrinu, osmišljenu i usmjerenu na prikrivanje, iznenađenje i izazivanje straha.
Iako noć pruža očite mogućnosti skrivanja, odluka da se napada pod okriljem tame ima korijene u nečemu daleko većem od same vidljivosti. Riječ je o kombinaciji tehničkih ograničenja, operativne nužnosti i psihološkog ratovanja, piše The Jerusalem Post, prenosi Index.
Složen proces lansiranja raketa na tekuće gorivo
Za razliku od aviona, rakete se ne mogu oslanjati na kiseonik iz atmosfere za pogon. Umjesto toga, one moraju unutar svog sistema imati i gorivo i oksidator – komponente potrebne za izgaranje. Razlog tome jeste činjenica da balističke rakete dosežu visine na kojima je kiseonik rijedak ili ga uopšte nema.
Ovaj osnovni zahtjev dijeli takve rakete u dvije kategorije: na one pokretane tekućim gorivom i one koje koriste kruto gorivo, od kojih svaka nosi svoje strateške implikacije.
Iranske dalekometne rakete, kao što je Shahab, obično koriste tekuće gorivo. Te rakete prije lansiranja zahtijevaju složen proces punjenja gorivom koji uključuje dva odvojena spremnika – jedan za gorivo, a drugi za oksidator. Taj postupak osjetljiv je na vrijeme, opasan i zahtijeva stacionarnu lansirnu infrastrukturu te obučeno osoblje.
To čini fazu punjenja rakete gorivom najranjivijim razdobljem, posebno pod budnim okom neprijateljskih satelita i izviđačkih aviona. Kako bi smanjio rizik otkrivanja i napada, Iran često obavlja punjenje goriva tokom noći, kad je vidljivost smanjena, a vjerovatnost otkrivanja iz vazduha znatno manja.
Za razliku od njih, rakete kratkog i srednjeg dometa, poput Fateh-110 i Zolfaghara, obično pokreće kruto gorivo. Ovi sistemi unaprijed su punjeni smjesom goriva i oksidatora u čvrstom obliku, pohranjenim u tijelu rakete. One su odmah spremne za lansiranje, ne zahtijevaju punjenje na licu mjesta te se mogu ispaljivati s pokretnih platformi, što ih čini idealnim za iznenadne napade i decentralizovano ratovanje.
The sky over Beirut is lit up with rockets headed south toward Israel — hundreds launched, streaking visibly above the city.
For many in Beirut, the war is no longer on the news — it’s overhead, unfolding in real time.
No Kings Haifa Armypic.twitter.com/askiTi57jT
— Liisa Nieminen (@SheKnowsScience) June 14, 2025
Rakete na kruto gorivo ne mogu se kontrolisati
Međutim, jednom kad se zapale, rakete na kruto gorivo ne mogu se ugasiti ni kontrolisati intenzitetom rada. Lansiranje je nepovratno – operativni kompromis koji donosi pokretljivost i brzinu.
Često se postavlja pitanje zašto rakete treba da imaju oksidatore unutar kućišta. Za razliku od mlaznih motora, koji uzimaju kiseonik iz atmosfere, motori raketa moraju djelovati u okruženjima u kojima je kiseonik nedostatan ili ga uopšte nema.
Balističke rakete mogu se uspinjati desetinama ili čak stotinama kilometara u visinu, daleko iznad nivoa na kojima je kiseonik dostupan. Kako bi obezbijedile kontinuirani pogon, rakete od samog početka moraju nositi sve što je potrebno za izgaranje.
Iranski prioritet je na očuvanju rakete
Iranska opetovana praksa noćnih lansiranja nije slučajna odluka. Ona odražava višeslojnu vojnu doktrinu koja uzima u obzir tehničke realnosti, strateške mogućnosti te psihološke dinamike ratovanja.
Koristeći i rakete na kruto i tekuće gorivo, mobilne lansirne platforme te prirodno prikrivanje noći, Iran je izgradio sistem koji prioritet daje opstanku rakete, iznenađenju i psihološkom uticaju, čak i kad same rakete ne uspiju pogoditi cilj. U kontinuiranoj bici za odvraćanje i odbranu, vrijeme lansiranja jednako je ključno kao i sama raketa.
