Koje su opcije Evrope ako Tramp pokuša preuzeti Grenland?
Foto: Pixabay
Trampova administracija uporno tvrdi da SAD treba da preuzmu kontrolu nad Grenlandom, navodeći kao razlog “nacionalnu bezbjednost” i upozoravajući da će “nešto preduzeti” u vezi s tom teritorijom, “sviđalo se to njima ili ne”. To stavlja Evropsku uniju i NATO u nezavidan položaj jer, iako Grenland kao samoupravni dio Danske nije članica EU-a, Danska jest, a arktičko ostrvo pokriveno je garancijama odbrambenog saveza kroz njeno članstvo, piše Guardian.
Evropski čelnici oštro su branili suverenitet i teritorijalnu cjelovitost Grenlanda i Danske, ali zasad ne postoji jasna strategija kako odvratiti Trampa ili kako odgovoriti ako on povuče potez. Američki državni sekretar Marko Rubio trebalo bi u srijedu da se sastane sa danskim i grenlandskim ministrima spoljnih poslova, ali danski ambasador u SAD, Jesper Møller Sørensen, i grenlandski izaslanik, Jacob Isbosethsen, već su započeli lobiranje kod američkih zakonodavaca.
Povećanje vojne potrošnje
Diplomatski napori dijelom su usmjereni na rješavanje američkih bezbjednosnih briga, s akcentom da postojeći američko-danski odbrambeni sporazum iz 1951, ažuriran 2004, već dopušta značajno širenje američke vojne prisutnosti na ostrvu. Takođe se podvlači izjava danske premijerke Mete Frederiksen da bi američki napad na Grenland značio “kraj NATO-a”.
Danska: Američki napad na Grenland znači kraj NATO-a, sve staje
Predstavnici NATO-a navodno su se prošle sedmice u Briselu složili da bi savez trebalo da poveća vojnu potrošnju na Arktiku, rasporedi više opreme te održava češće i veće vježbe. Iako se Trampove tvrdnje da je Grenland “svuda pun kineskih i ruskih brodova” smatraju pretjeranima, diplomati vjeruju da bi usklađeni potez Zapada za jačanje vanjske sigurnosti Grenlanda bio najbolje rješenje krize.
Zvaničnici EU-a navode da bi se rješenje moglo temeljiti na modelu operacija Baltic Sentry i Eastern Sentry, koje su pokrenute radi obezbjeđivanja infrastrukture i zaštite istočnog krila Evrope.
Ekonomske sankcije
Evropska unija, kao tržište od 450 miliona ljudi, teoretski ima značajan ekonomski uticaj na SAD i mogla bi zaprijetiti mjerama u rasponu od zatvaranja američkih vojnih baza do zabrane kupovine američkih državnih obveznica. Najčešće se spominje instrument EU-a protiv prisile, koji Evropskoj komisiji daje ovlaštenja da zabrani američku robu i usluge, primijeni carine i blokira ulaganja.
Međutim, za njegovu primjenu potrebna je saglasnost država članica, koje se čine nesklonima tome zbog potencijalne ekonomske štete i želje da zadrže SAD kao saveznika po pitanju Ukrajine. Da bi prijetnja sankcijama bila učinkovita, Tramp bi morao vjerovati da je stvarna, što trenutno nije slučaj.
Bivši visoki zvaničnik UN-a Jean-Marie Guéhenno napomenuo je da se Evropa oslanja na američke tehnološke kompanije: “Bilo da se radi o zaštiti podataka, vještačkoj inteligenciji ili softverskim ažuriranjima, uključujući i za odbranu, Evropa ostaje na milosti američke dobre volje.”
Ulaganje u Grenland
Privreda Grenlanda uveliko zavisi od godišnjih subvencija iz Danske, koje su prošle godine iznosile oko 530 miliona evra i pokrivaju otprilike polovinu budžeta. Trampova obećanja o “ulaganju milijardi” mogla bi podstaknuti EU da ponudi protivponudu kako bi ostrvo, za kojr se smatra da bi u budućnosti moglo izglasati nezavisnost, zadržala izvan američkog ekonomskog uticaja.
Raspoređivanje trupa
Prethodno navedene opcije zahtijevaju vrijeme i nije sigurno bi li zadovoljile Trampove ambicije. Američki predsjednik izjavio je za The New York Times da je američko “vlasništvo” nad ostrvom “psihološki potrebno za uspjeh”.
U radu za think tank Bruegel, Moreno Bertoldi i Marco Buti tvrde da bi vlade EU-a trebalo da “proaktivno zaštite Grenland od američkog ekspanzionizma” te predlažu da se, u dogovoru s Kopenhagenom i Nuukom, evropske trupe rasporede na ostrvu “kao signal evropske predanosti teritorijalnoj cjelovitosti Grenlanda”.
Iako to ne bi spriječilo američku aneksiju, znatno bi je zakomplikovalo. “Iako ne bi bilo potrebe za oružanim sukobom, prizor SAD koje zarobljavaju trupe svojih najbližih saveznika uništio bi američki kredibilitet, narušio njihov međunarodni ugled i snažno uticao na američku javnost i Kongres”, naveli su.
Nepoželjan rat
Portparol njemačke vlade izjavio je prošle sedmice da Berlin radi na planu koji uključuje “evropsko odvraćanje”, dok je francuski ministar spoljnih poslova spomenuo mogućnost raspoređivanja francuskog vojnog kontingenta.
Tramp: Odbranu Grenlanda čine dvije zaprege sa psima, moramo preuzeti, a ne zakupiti
Kapacitet EU-a za brzo raspoređivanje omogućuje mobilizaciju do 5.000 vojnika za odgovor na krize, što bi, prema mišljenju stručnjaka, moglo promijeniti američke kalkulacije. “Niko ne vjeruje da je rat između SAD i EU poželjan ili pobjediv”, rekao je Sergey Lagodinsky, njemački zastupnik Zelenih u Evropskom parlamentu.
“Ali američki vojni potez protiv EU-a imao bi razorne posljedice za odbrambenu saradnju, tržišta i globalno povjerenje u SAD.” To bi moglo natjerati Trampa da dvaput razmisli.
