Maričić: Poreska uprava Republike Srpske bilježi rekordnu naplatu i prepolovljen dug
Foto: Ustupljena fotografija
Poreska uprava Republike Srpske bilježi rekordnu naplatu javnih prihoda, a ukupni dug za poreze i doprinose u posljednjih pet godina više je nego prepolovljen.
U intervjuu za Srpskainfo, Goran Maričić direktor Poreske uprave Srpske govori o razlozima ovakvih rezultata, efektima elektronske fiskalizacije, borbi protiv sive ekonomije, ali i planovima za naredni period.
Osim ekonomskih tema, dotakao se i aktuelnih pitanja u Banjaluci – od regulacionih planova do problema saobraćaja, grijanja i komunalnih usluga.
Govoreći o naplati javnih prihoda Maričić je rekao da Poreska uprava nastavlja pozitivne trendove i iz godine u godinu, pri čemu naplata javnih prihoda je značajno veća.
– Tako i bilježimo i prošlu godinu sa rekordnih naplaćenih skoro 4,5 milijarde, 4,460 milijarde KM javnih prihoda koji su u nadležnosti Poreske uprave Republike Srpske, što je veća naplata za nekih 10% ili 416 miliona maraka u poređenju sa 2024. godinom. Dakle, po svim vrstama javnih prihoda bilježimo povećanje naplate s tim da su direktni porezi naplaćeni više za 6%, doprinosi su naplaćeni više za 10%, a 6% je veća naplata kod ostalih javnih prihoda. Direktni porezi koji spadaju u porez na dohodak je naplaćen više za 51 milion, od čega su porez na dohodak 67 miliona više ili 16%.
Porez na dobit je nešto manje naplaćen u odnosu na godinu ranije, jer je jedan porezni obveznik prijavio malo manji porez na dobit nego godinu ranije, jer je prodao neka svoja osnovna sredstva i na taj način prijavljena je manja dobit i ne predstavlja trendove, nego je to samo jedan izolovani slučaj. Dakle, svi ovi pokazatelji ukazuju na stabilne privredne aktivnosti.
Što se tiče doprinosa, takođe je veća naplata, ukupno je naplaćeno oko 2,850 milijardu KM, što je veći iznos za 305 miliona u odnosu na godinu ranije, što daje sigurnost za naše fondove, odnosno socijalnu zaštitu u Republici Srpskoj.
Kod ostalih javnih prihoda stabilna je naplata i kod naknada, i kod taksi, naknada za priređivanje igara za sreću 11% je više naplaćeno ili 17,3 miliona u odnosu na isti period godinu ranije.
Koji su razlozi za tako pozitivne trendove iz godine u godinu?
Pa imamo više razloga. Mislim da je jedan od razloga možemo svakako pripisati aktivnostima Poreske uprave u naplati i kontroli naplate javnih prihoda. Isto tako možemo se zahvaliti poreskim obveznicima, jer je značajno veća svijest građana o potrebi plaćanja javnih prihoda.
Dobrovoljnost naplate je značajno veća kod poreskih obveznika, ali svakako aktivnostima koje provodi Vlada Republike Srpske u donošenju niza odluka kao što je povećanje plata, kao što je recimo povećanje minimalne plate značajno uticalo upravo na porez na dohodak i na doprinose.
Obračun najniže plate po stručnoj spremi takođe je značajno doprinio. Mislim da su to osnovni razlozi zbog čega je stabilan trend naplate javnih prihoda.
Kakvo je stanje kada su u pitanju dugovi za poreze i doprinose?
Pa izazov svake poreske administracije je da dugovi ne rastu, dakle da ne dođe do gomilanja dugova.
Međutim, kod nas je obrnut proces, jer prije 5 godina je dug bio 1,308 milijardi KM, on je sada 636 miliona. Znači više nego duplo je manji taj dug. Imali smo niz aktivnosti da bi došli do takve situacije.
Povećali smo našu prinudnu naplatu. Značajan iznos smo uspjeli naplatiti starih obaveza. Jedan dio je otpisan u stečajnim postupcima i postupcima likvidacije. Jedan dio je otpisan u smislu kamata u skladu sa zakonom koji je dao mogućnost svim poreskim obveznicima koji izmire svoja dugovanja zaključno sa 31. decembrom ako izmire glavnicu da će im se otpisati kamata.
I svakako činjenica da je Vlada uspjela izmiriti svim zdravstvenim ustanovama njihove zaostale obaveze koje su bile uglavnom reprogramirane, a i tekuće obaveze, osim jednog dijela koji se odnosi na Klinički centar. Možemo reći da sve zdravstvene ustanove u Republici Srpskoj i na lokalnom nivou, domovi zdravlja i bolnice, nemaju nikakav poreski dug.
Kakvi su bili efekti poreskih kontrola u prošloj godini?
Terenske i kancelarijske kontrole su dominantne sa aspekta finansijskih efekata. Bilo je preko 4.000 tih kontrola, gdje su efekti 23,7 miliona novoutvrđene obaveze.
To su obaveze koje poreski obveznici nisu pravilno knjigovodstveno evidentirali, odnosno nisu pozitivne propise primjenjivali onako kako je trebalo. I to su ispravili naši inspektori u tim kontrolama, obračunavajući i kamatu od dana dospijeća tih obaveza do dana isplate.
Na osnovu toga su izrečeni prekršajni nalozi u visini od preko milion maraka i bilo je 290 prekršajnih naloga i 37 krivičnih prijava, odnosno izvještaja o počinjenim krivičnim djelima zbog osnovane sumnje da je oštećen budžet Republike Srpske u visini od 5,3 miliona KM.
Radi se od 37 izvještaja za prošlu godinu i imamo u ovoj godini 4 izvještaja o počinjenim krivičnim djelima koji se odnose uglavnom na krivična djela utaje poreza i doprinosa zbog osnovane sumnje da je oštećen budžet na iznos od 1,9 miliona KM.
Što se tiče posebnih kontrola, to su kontrole evidentiranja i prometa preko fiskalnih kasa i prijave radnika u jedinstven sistem naplate doprinosa. Tu je bilo 3.900 kontrola evidentiranja prometa preko fiskalnih kasa gdje su utvrđene nepravilnosti od 2.137 slučajeva, a 8,8 miliona su iznosili prekršajni nalozi.
Ti podaci možda na prvu ukazuju da je finansijska odnosno fiskalna disciplina lošija nego što bi se očekivalo. Međutim, efikasnost naših kontrola upravo pokazuje da dobro planiramo kontrole, da dobro koristimo novu elektronsku fiskalizaciju i da ciljano idemo na kontrolisanje određenih subjekata. Bila su 42 zatvaranja, privremeno zatvaranje i zabrana obavljanja djelatnosti kod određenih subjekata, a što se tiče prijave radnika u jedinstven sistem naplate doprinosa, od 330 kontrola utvrđeno je 110 nepravilnosti i tom prilikom su naravno izrečeni prekršajni nalozi.
Šta je Poreska uprava Republike Srpske do sada uradila kada je u pitanju modernizacija digitalnih servisa?
Jedno od strateških opredjeljenja Poreske uprave je upravo korištenje informacionih tehnologija da imamo bolju komunikaciju sa poreskim obveznicima i u tom smislu smo koristili te tehnologije da možemo administrativnu barijeru da smanjimo na način da olakšamo poreskim obveznicima da svoje zakonom utvrđene obaveze na jednostavniji način izvršavaju da štede i novac i vrijeme, najlakše rečeno.
Upravo u tom kontekstu smo integrisali informacioni sistem u zadnjih nekoliko godina koji daje mogućnost automatizacije određenih poslovnih procesa gdje isključujemo subjektivni odnos poreskih službenika jer su određeni procesi automatizovani na način da se kreiraju i opomene i prinudna naplata tako da tu nemamo nikakve dileme niti na bilo kakav način možemo ili službenici mogu da utiču jer to je jedna značajna barijera u smanjenju i određenih koruptivnih radnji.
Godinama imamo i mogućnost da se podnose prijave u elektronskom obliku. Imamo takozvano elektronsko sanduče koje predstavlja jednostavnu dvosmjernu elektronsku komunikaciju s poreskim obveznicima, ne moraju da dolaze uopšte u Poresku upravu da bi izvršili neke svoje obaveze ili ostvarili svoja neka prava.
Omogućili smo notarima da iz naših evidencija mogu utvrditi da li su izmirene obaveze po osnovu određenih nekretnina koji su predmet prometovanja ili obrade notarskih ugovora tako da građani ne moraju dolaziti u Poresku upravu, uzimati uvjerenje, nositi notaru, nego jednostavno to provjeri notar u našem sistemu.
Imamo ambicije u budućem vremenu da komunikaciju ostvarimo u elektronskoj formi sa bankama u smislu razmjene određenih akata neophodnih za pokretanje i vođenje postupaka prinudne naplate. Tako da su sve to neke aktivnosti uz, naravno, elektronsku fiskalizaciju, koje na neki način u tehnološkom smislu smo prevazišli i staru fiskalizaciju i neke stare postupke, a sve u interesu efikasnijeg rada Poreske uprave i u interesu građana.
Koja su očekivanja i benefiti od nove fiskalizacije u Srpskoj?
Mi smo imali očekivanja kada smo uvodili fiskalizaciju. Sad već imamo rezultate na osnovu tih očekivanja. Ono što smo očekivali otprilike se ispostavilo. Ova elektronska fiskalizacija je dala svoje efekte. Prije svega u činjenici da je prijava prometa preko fiskalnih računa duplo veći nego u ranijem periodu.
Ova fiskalizacija ima veći obuhvat poreskih obveznika. Ako uzmemo prvu grupu fiskalizacije koja otprilike odgovara broju obveznika koji su bili obveznici u ranijoj fiskalizaciji, to je preko 30% veći promet.
To su najznačajniji efekti i direktno utiču na tu sivu ekonomiju i na povećanje javnih prihoda. A nama je olakšalo upravo u efikasnijoj kontroli prijavljivanja tih prihoda, jer iz tog sistema možemo vidjeti sistem za upravljanje fiskalizacijom, tzv. „tax core“, niz informacija koje nam ukazuju ko otprilike ne radi onako kako bi trebalo u skladu sa pozitivnim propisima i zadanim fiskalnim okvirom.
Do sada imamo 54.000 fiskalnih kasa za oko 40.000 poreskih obveznika i uglavnom je u značajno visokom procentu ta fiskalizacija izuzetno uspješna i sa tog nekog tehničkog aspekta završena u par stotina slučajeva imamo nekih tehničkih problema, a u odnosu na 54.000 to je zanemariv procenat i svakako da ćemo i to u hodu rješavati u budućem periodu.
Pomenuli ste problem sive ekonomije, kakva je trenutno situacija i šta preduzimate da se smanji obim?
Siva ekonomija pošast mnogih razvijenih društava, tako i kod nas. Ne znam tačno koji su podaci koji se odnose na stepen sive ekonomije, mada to nije ni bitno.
Mislim da je u Republici Srpskoj i u BiH negdje oko 25-30% stepen sive ekonomije. Ali sama riječ kaže, siva ekonomija, ne vode se podaci o tim stvarima, tako da je to samo pretpostavka. Ali nismo opterećeni uopšte tim procjenama, nego smo shvatili da moramo preduzeti niz aktivnosti upravo s ciljem smanjenja sive ekonomije.
I Poreska uprava je dio koordinacionog tijela Vlade za borbu protiv sive ekonomije, gdje smo dali značajan doprinos u smislu predlaganja određenih mjera koje je to koordinaciono tijelo usvojilo, a odnose se na povećan broj kontrola za određene subjekte.
Ti subjekti su neregistrovane djelatnosti, plaćanje preko interneta, tzv. transferne cijene odnosno poslovanje između povezanih lica, i određene djelatnosti koje mi procenjujemo da postoji značajno izražena siva ekonomija.
Isto tako spomenuo sam i elektronsku fiskalizaciju, koja daje svoje doprinose u borbi protiv sive ekonomije i, naravno, saradnja sa drugim institucijama, jer rad Poreske uprave upravo se temelji na kvalitetnim informacijama.
Te informacije dobijamo kako od drugih poreskih administracija u BiH, tako i iz inostranstva, i na taj način se borimo protiv tzv. evazije poreskih prihoda.
Naravno, imamo dobru saradnju sa institucijama drugim u Republici Srpskoj, sa MUP-om, sa Upravom za imovinsko-pravne i geodetske poslove i svim drugim institucijama u smislu dobijanja podataka koji su nama osnovi za našu procjenu rizika, utvrđivanja planova kontrole i efikasnije kontrole.
Kakvi su planovi Poreske uprave za 2026. godinu?
Namjeravamo povećavati naplatu javnih prihoda na bazi svih ovih aktivnosti koje sam pomenuo. Naplata je planirana za ovu godinu, najmanje 5% da će biti veća u odnosu na prethodnu godinu.
Naravno, primjena elektronske fiskalizacije, sistema za upravljanje fiskalizacijom i sve ono što ona nudi za rad Poreske uprave s ciljem da stvorimo jednu modernu administraciju koja će biti na usluzi građanima.
Vršilac ste dužnosti predsjednika Gradskog odbora SNSD u Banjaluci. Kad ste pričali o regulacionim planovima rekli ste da ćete podržati samo one regulacione planove koji imaju podršku građana. Da li to znači stanovnici Rosulja, Obilićeva i Starčevice nemaju razloga za brigu?
Sama procedura donošenja regulacionih planova je predviđena tako da idu dvije odluke na Skupštinu. Prva je odluka o donošenju o izrade regulacionog plana za određeni obuhvat koju pokreće Grad ili investitor.
Onda Grad bira stručnu organizaciju za izradu nacrta regulacionog plana koji mora da ide na tzv. javnu raspravu ili javni uvid.
Upravo je taj dio donošenja regulacionog plana nešto gdje će SNSD najviše obratiti pažnju u smislu određenih primjedbi građana tog dijela grada na koji se odnosi regulacioni plan i zavisno od njihovog stava tako će se i opredijeliti odbornici Skupštine grada.
Ako javna rasprava prođe bez zamjerki i ako bude adekvatno stručno objašnjenje od strane nosioca izrade tog regulacionog plana taj regulacioni plan u daljoj proceduri, a to je u formi prijedloga se dostavlja na Skupštinu grada preko Odjeljenja za prostorno uređenje, imaće podršku odbornika SNSD.
Međutim, ako interes građana se ne bude poklapao sa nacrtom tog regulacionog plana mi to nećemo podržati.
Ono što ćemo insistirati u budućem periodu je svakako urbanistički plan kao osnovni planski akt. Prostorni plan je viši akt od urbanističkog plana, ali dovoljan urbanistički plan koji sad negdje u formi nacrta već neko duže vrijeme se on priprema.
Dosta je regulacionih planova u međuvremenu doneseno tako da mislim da treba poraditi na tom urbanističkom planu kao jednom strateškom planskom dokumentu koji će predvidjeti niz infrastrukturnih i komunalnih rješenja za cijeli grad kako bi se ti novi doneseni regulacioni planovi uklopili u čitavu jednu plansku dokumentaciju u smislu infrastrukture, puteva, parkinga, škola, vrtića i sve ono što čini jednu urbanu sredinu.
Da li SNSD u Banjaluci može učiniti više od onoga što trenutno čini s obzirom da ste u skupštinskoj većini i da faktički imate gotovo jednaku odgovornost kao i sam gradonačelnik?
Nama treba da bude zajednički cilj, a to je interes građana Banjaluke. Ne bih rekao da mi imamo podijeljenu odgovornost, nadležnosti su utvrđene Zakonom lokalnoj samoupravi i u okviru tih nadležnosti treba da se rukovode oba ta tijela ili organa, dakle i gradonačelnik i Skupština grada.
Skupština grada je kao jedna vrsta zakonodavnog organa koji donosi opšte i pojedinačne akte. Ti opšti akti svakako da imaju određenu ozbiljnost i da povlače za sobom odgovornost samog donosioca.
I skupštinska većina i odbornici trebaju da odgovaraju za takvu vrstu svog dijela učešća u vršenju vlasti.
I mislim da to rade veoma profesionalno i da rade u interesu svih građana i ravnomjernog razvoja grada Banjaluke.
Međutim, nije rijedak slučaj da se te odluke, onako kako su donesene, ne sprovode. Dakle, odgovornost gradonačelnika gradske administracije je upravo za sprovođenje tih opštih akata.
Imamo situaciju prošle godine da je bilo 80 amandmana na budžet za tu godinu koji nije ni jedan realizovan. Ne može Skupština nositi odgovornost za ono što je usvojila, a što nije realizovano. Imamo situaciju gdje je netransparentno trošenje novca, mimo plana, odnosno mimo budžeta, imamo niz drugih primjera izgradnje, recimo određeni kružnih tokova, izgradnja ovog jezera bez regulacionog plana, a kao što sam rekao, regulacioni plan donosi Skupština grada.
Dakle, nije se dala prilika uopšte da uđe u javnu raspravu, da vidimo da li građani to podržavaju ili ne, ne govoreći uopšte o građevinskoj dozvoli, zakonitosti izgradnje tamo gdje nema ni dozvole ni regulacionog plana. Znači, govorimo o suštinski podršci naroda za ono što se radilo.
Isto tako, mislim da odgovornost treba upravo u okviru tih nadležnosti da se posmatra. Ako vidimo javna preduzeća u odnosu na ustanove, uglavnom se problemi odnose na preduzeća komunalna gdje je predstavnik kapitala u tom privrednom društvu, gradonačelnik ili lice koje on imenuje, a onda skupština imenuje nadzorni odbor, nadzorni odbor imenuje direktora.
Za razliku od ustanova gdje je skupština grada imenuje organe upravljanja, nadzorni odbor i direktora. Mislim da je stabilna prilično situacija i u Domu zdravlja, i u Centru za socijalni rad, i u Centru za predškolsko obrazovanje, za razliku od, recimo, Toplane, ili, ne znam, Akvane, ili Čistoće, sve su to preduzeća koja hoće da svoje probleme neefikasnog upravljanja rješavaju na način da se poveća cijena komunalnih usluga i da taj teret odgovornosti na takav način prevale na građane.
To nije prihvatljivo sa aspekta SNSD-a i politike koju mi vodimo u gradu Banjaluci.
Da li postoji neka viša instanca koja može natjerati gradsku upravu i konkretno gradonačelnika da poštuje zakone, skupštinske odluke?
Mi ne možemo preuzeti nadležnost nekih drugih institucija. Glavna služba za reviziju utvrdila to što je urađeno u smislu trošenja tih sredstava i nezakonitih realokacija i netransparentnog nenamjenskog trošenja tih sredstava i niz nekih nepravilnosti.
Glavna služba za reviziju kada donese negativan izvještaj on po sili zakona ide dalje u tužilaštvo. Mi zaista nemamo informaciju, niti se bavimo tim, niti ćemo se baviti, nadležne institucije to rade, ali na nama je obaveza da ukazujemo na te stvari i da tražimo.
Mislim da će se situacija ove godine popraviti, s obzirom da smo mi kao odgovorna partija i ove godine amandmanski djelovali, ali i vršićemo prije svega politički pritisak da se taj budžet tako usvojen i realizuje jer smo amandmanima našim dali značajna sredstva za, ne znam, Centar za socijalni rad, da tu kategoriju koju podržimo, Centar za razvoj sela, da sela naša podržimo sa određenim iznosima.
Odobrena su sredstava u budžetu za most u Dolcu, koji će primarno rasteretiti saobraćaj u Banjaluci. Za vodosnabdijevanje potkozarskih sela, gore 10,5 miliona, da se odradi taj primarni vodovod od raskrsnica ulica Dimić Marije i Ivana Gorana Kovačića, do Novakovića rezervoar.
Znači, imamo odgovornost i ono što je u nadležnosti Skupštine i grada zaista želimo da damo svoj doprinos da se to rješava i naravno da očekujemo od gradonačelnika i gradske administracije da upravo te opšte akte i te odluke i takav budžet da se na taj način i realizuje.
Uzeli smo u obzir i sve škole na nivou grada Banjaluke, najmanje po 20.000 KM, da se i tu malo popravi situacija. Sportskim organizacijama povećano je sa 2,7 miliona na 4,3 miliona gdje je obuhvaćeno 90 sportskih organizacija od kojih su 5 organizacija koje se odnose na invalide.
Znači, pokušali smo da budemo socijalno odgovorni, da idemo prema svim građanima Banjaluke i da utičemo na ravnomjerni razvoj cijelog grada.
Građani se često žale na trenutnu situaciju kada je u pitanju čistoća grada, zagađenost vazduha, a problem je i sa grijanjem. Da li SNSD ima nekakva rješenja za te probleme?
Naša politika nije samo politika kritikovanja, nego moramo nuditi i rješenja za određene komunalne stvari i ono što je nadležnost grada.
Prije svega imamo saobraćaj koji sa ovom saobraćajnom revolucijom nije ništa donio u gradu Banjaluka. Imamo dva glavna pravca kroz Banjaluku koja su rasterećena, ali su opterećene onda bočne ulice gdje je još veći kolaps u saobraćaju. Kružni tokovi nisu završeni onako kako treba.
Trebamo vidjeti da se na nekim mjestima gdje je moguće riješe pješački prelazi da li podzemni, da li nadzemni. Zeleni talas nije regulisan u gradu Banjaluka. Broj parking mjesta je skroman.
Trebamo vidjeti da se investitorima da obaveza da što veći broj parking mjesta da se na taj način doprinese smanjenju gužvi.
Nedovoljan kapacitet vrtića Centra za predškolsko obrazovanje vidjeli smo da nije prihvaćena inicijativa predsjednika Republike koji je htio sa svojim sredstvima i svog budžeta značajno da doprinese da se izradi 5 ili 5 vrtića na nivou grada koji bi riješili tu problematiku.
Što se tiče grijanja u Banjaluci njihovo rješenje je da se podigne cijena. Mislim da je to zadnja solucija. Ne bježimo mi ni od toga, ali tek kada vidimo da Toplana posluje domaćinski u sladu sa pažnjom dobrog privrednika i da ima u tom smislu sve rezultate onakve kakvi treba da budu da možemo onda razmotriti mogućnost eventualnog poskupljenja.
Sve do tada mi nećemo zaista podržati poskupljenje grijanja jer kada su formirane Eko Toplane kao d.o.o. javno privatno partnerstvo ponuda je obuhvatala u tom biznis planu da će preko dividende ili dobiti Grad imati od 1,5 do 2,5 miliona maraka.
U međuvremenu je dva puta vršeno poskupljenje grijanja 2018. i 2023. godine 20%. Najmanje jednom je data subvencija od 5 miliona i sad se opet traži poskupljenje.
Mislim da to ne ide jedno s drugim, da trebamo uzeti izvještaj o radu transparentan, realan, onakav kakav jeste da vidimo da li je tamo rađeno onako kako to zakon propisuje, da li je bila nabavka transparentna, konkurentna, da li imamo nekih sumnjivih ugovora u smislu izvlačenja sredstava preko konsultantskih ugovora, advokatskih usluga i svega ostalog.
I tek tad kad vidimo da je ta situacija stabilna i uredna možda možemo razmotriti eventualnu mogućnost poskupljenja grijanja. Međutim, ako imamo uredno vođenje tog javnog preduzeća, smatram da neće biti potrebe za povećanjem cijena grijanja. A ono na što treba da obratimo pažnju je toplovodna mreža.
Oko 60 kilometara mislim da ima toplovodne mreže i tu su značajni gubici. To može da bude možda tema razgovora o nekom budućem periodu da se ta mreža sanira kako bi se smanjili gubici. I to je neka varijanta da spriječimo upravo povećanje cijena grijanja u budućem periodu.
Čistoća takođe, problemi po gradu. Vjerovatno to komunalno preduzeće ima problem sa radnom snagom. Oni su izrazili svoje nezadovoljstvo zbog niskih plata, zbog teškog finansijskog poslovanja u tom kontekstu inflacije i svega ostalog.
Mi smo spremni i u okviru toga, te tačke dnevnog reda i izvještaja da vidimo ako je to realno da možda idemo u tom pravcu. Ali opet kažem, ako se uvjerimo da imamo domaćinsko poslovanje u tim javnim preduzećima, onda možda da razmislimo i u tom kontekstu.
